KODE88 Interview 13 Toni Knoef 12.1. 1993 Den Haag van Boetzelaarlaan
INF5 Oh, ik doe het verkeert. Die twee. Dan doe ik eventjes de deur dicht [UnPa].
OK Doet die het het niet? Toch.
INF28 Hij staat op pauze volgens mij.
INF5 Ja. Ik vergeet dat, zo ben ik 5 jaar geleden begonnen met familiechroniek, h.
INF5 En daar doet een vriend van mij, Freek Ivar, die schrijft dus al onze familie verhalen op.
INF28 Nou ik vergeet ook altijd allerlei dingen, moet altijd een fototoestel bij me hebben.
INF5 Nou, de eerste vraag is Toni, hoe ben jij familie van mij?
INF28 Nou hier, kijk maal, dat en dat [FaOu].
INF5 Ja. Wij stammen allemaal af van de Ingmans.
INF28 Nou bij voorbeeld, onder anderen, van allerlei anderen ook. Maar hier zit jij Marlene Bolkenstein. [UnPa] Dus jij bent eigenlijk in dit overzicht ben jij generatie numero 8, en H. Ga je naar boven, dan kun jij Bernard en Anna [FaOu].
INF28 Bolkenstein en Perenboom. Ga jij nog een keertje naar boven [FaOu].
INF28 Nou, en daar stoppen we even.
INF28 Nou gaan we horizontaal terug die is generatie 11, b, ga je nou terug naar 11, a, is een andere Ingman, is een andere Ingman, ga je naar beneden, dan krijg je J-G, gehuwd met H Knoef, dat is mijn vader, en hier ben ik dan, en daar is mijn zussie.
INF28 Nou onze grootmoeders dus, die twee grootmoeders, die zijn zusjes.
INF5 Ja. Ik snap het. Leuk hoor. Snap je het ook? Oliver.
INF5 Ja. Gaan we openliggen ik vind het zo'n kunstwerk.
INF28 Nou ja, het kunstwerk wordt dus omdat die machine het voor me uittikt. Kijk hij maakt hier een bladzij, bladzijnummer, dat heet dan 1,1. En de volgende die heet, 1,2, en de volgende heet 1,3 enzovoort, enzovoort, enzovoort.
INF5 En dat moest je aan elkaar plakken.
INF28 Moet je aan elkaar plakken. Maar het kan ook zijn dat het hoger is, dan had bij voorbeeld hier 1,1, 2,1, 3,1 je kan hem zo groot maken als je wilt.
INF5 En dat is een speciaal computerprogramma voor genealogie.
INF28 Ja, ja. Maar dat heeft hij ook, maar een andere.
INF28 Maar ik heb het anders gedaan, ik heb gezegd, ik ben hier begonnen, en toen heb ik hier, een apart rijtje gemaakt van de generatie 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 [FaOu].
INF28 G Ingman tot en met W Ingman. En dat kon allemaal op een bladzij. En toen ben ik bij deze W Ingman opnieuw begonnen [FaOu].
INF28 Bovenaan, want dit kan net qua hoogte net op een bladzij, en maar dit is vrij, is 1, 2, 3, 4, 5 bladzijden breed. Als ik dat in een keer had gedaan, dan had ik hier allemaal lege bladzijden gehad, en daar lege bladzijden.
INF28 Dus dat leek mij noodloos.
INF5 Maar dat is leuk want Freek Ivar die dus onze familiechroniek maakt, die heeft ook dan een beetje onderzocht, maar die is gekomen tot 17 zoveel, Levie.
INF28 Ja, ja, ja, maar dat is een andere kant uit.
INF5 Dat is echt Bolkenstein, ja.
INF28 Dat is een andere kant uit. En dat heb ik ook overgenomen, in deze [UnPa], in dit ding de kwartierstaat heet dat, een kwartierstaat is een driehoek met de punt omlaag.
INF28 Ja? En dat is, kijk, hier, heb je die punt omlaag, dat is de jongste en dit zijn de ouders, [UnPa], en hier heb je die Levie, en die kom je hier dus ook tegen, want dit is hetzelfde, alleen maar uitgeprint.
INF28 Uitgeprint. En die Levie die zal je dus [FaOu].
INF5 En daar staat ook inderdaad achter Levie-I Bolkenstein, tussen haakjes van Dordrecht.
INF28 Ja, ja, dat heb ik uit zijn ding heb ik dat overgenomen gewoon. Ik heb dus gewoon zijn gegevens gebruikt en ook in die computer gezet. Zo [UnPa] omdat je het dan ook bij mekaar ziet. Het is [FaOu].
INF28 Nou dat wat er gepubliceerd is [FaOu].
INF28 Wat er gepubliceerd is toen.
INF28 Want die Ingman, die, dat was een ander publikatie.
INF5 Oh, dat wist ik niet. Dat dat [UnPa]
INF28 Ja, dat was ook een publikatie.
INF28 Ja, want dat heb ik echt niet allemaal zelf uitgezocht. Nee, niet van Boutmy, dat was van weet ik veel. Iemand anders van het centraal bureau voor genealogien. Heb ik al jaren geleden, had ik dat.
INF28 Maar, ik bedoel, als het al gepubliceerd is, ja, dan kan je gewoon [FaOu].
INF28 Nou ik heb het gewoon allemaal samen gevoegd, en ja, je ziet hier ook, hierin zie je dat hier een hoek is, waar het ver doorloopt, alleen dit gaat niet verder dan zes, generaties, als het nog verder zou gaan [FaOu].
INF5 Bij 32, Levie-I Bolkenstein [FaOu].
INF28 Nou dat zijn de Bolkensteinen dus hier, in dat hoekje, h, die zie je dus ver doorgaan.
INF28 En dan zie je ja, telkens even eentje daartussen in maar dat is dan een echtgenote van die daar erbij hoort.
INF28 En hier bij, hier zie je Ingmanen, ook ineens voor de dag komen, die gaan ook heel ver door.
INF28 En ergens moet de, oh, hier zie je ook een H, zie je doorkomen, die dus in deze generatie A-H, die komt dus ook alleen voor.
KODE88 Das geht noch eine ganze Zeit so weiter. Unterbrechung.
INF5 Wat heb jij voor indisch verleden?
INF28 Ik ben daar geboren ik ben daar tot mijn 12de jaar geweest en toen ben ik naar Nederland gekomen, voor de middelbare, samen met mijn zusje, voor het middelbare onderwijs en toen was het indisch verleden voorbij. Mijn ouders die zijn ook allebei in Indi geboren, mijn grootouders daar zijn d'r ook van die in Indi geboren zijn, niet allemaal dat is het. Maar wat wou je meer weten?
INF5 Nee, jouw herinneringen, zo, tot je 12de dus daar, h.
INF28 Ja, tot mijn 12de daar. Wij zijn eigenlijk alleen maar op Sumatra geweest, nou, dat wil zeggen, ik ben in Java geboren, maar daar als heel klein jochie ben ik in Sumatra gekomen. Met mijn ouders mee dus. Waar wij op een onderneming zaten en daar op Sumatra is die onderneming door mijn vader opgebouwd vanuit het oerwoud tot onderneming en daar hebben wij eigenlijk onze jeugd doorgebracht.
INF5 En de onderneming in [FaOu].
INF28 Het was er toen een agavenonderneming [FaOu].
INF28 Inmiddels, nu is dat ik dacht olie geworden, ja. Agaven dat is [FaOu].
INF28 Nee, dat is een blad waar je vezel, agavenvezel uit maakt.
INF28 Dat zijn, dat lijkt op ananasplant zou ik maar zeggen.
INF28 En ja, wij woonden dus op die onderneming, we gingen naar school toen in Pematang Siantar.
INF5 Dat is aan het Tobameer als ik het goed weet.
INF28 Nee, aan, dat is dichter bij het Tobameer dan die onderneming [UnPa] die toen uit het niets is opgebouwd, van 4000 hectare geloof ik of iets dergelijks, en op school gingen we naar Bah Jambi, en dan gingen we van Bah Jambi naar Pematang Siantar, en [FaOu].
INF28 Jambah dat is een rivier, h.
INF28 Daar, tenminste Bah Jambi, en met vakanties gingen we vaak naar Perapat of naar Brastagi, Perapat is aan het Tobameer, ja. Daar zijn we heel vaak geweest.
INF28 Ik weet niet of er van uw kant zijn daar misschien vragen. Dan kunnen we dat nog door doen.
OK Ja, ik vind het gewoon leuk om te horen hoe dat was.
OK Ja, het leven, alledaagse leven.
INF28 Ja, dat kan je natuurlijk niet in een paar woorden zeggen, ik bedoel ik heb daar dus zelf alleen maar meegemaakt vanaf, vanaf heel jong kind tot 12 jaar, en daarna, dus ik kan dus, hoe was dat, nou ja, wij gingen 's middags, elke middag gingen we zwemmen, in een riviertje, op de onderneming, waar twee dammen waren aangelegd, een dam waardoor het water omhoog ging en de andere dam die het einde van het zwembad weer gaf, dus eigenlijk, nou daar gingen we altijd 's middags zwemmen. 'S morgens gingen we altijd heel vroeg naar school, en [FaOu].
INF28 Een uur klaar, ja, en dan de kinderen die gingen altijd zwemmen in een zwembadje, in Bah Jambi, en [FaOu].
INF5 Daar tussendoor at eerst even thuis, of niet?
INF28 Ja, dat weet ik niet meer precies, dat [FaOu].
INF5 Ik vind het zo leuk, ik vind zo leuk hoe zo'n dag verloopt, h, en met alle interviews, hebben Oliver en ik gisteren besproken, dat zo'n dag eigenlijk niet goed uitkomt, dat iedereen zich heel goed allerlei dingen herinnert, maar niet de kleinigheden net die ik weten wil, zo.
INF28 Nee, nee, maar hoe zou je dat herinneren, dat ging zo automatisch.
INF5 Ja, dat gaat ook automatisch.
INF28 Dat, ja, ik weet wel, ik weet wel dat mijn zusje daar vreselijk de pest in had, want die moest altijd piano spelen en die kon dan niet meegaan zwemmen.
INF28 En zo, dat wij dat, dat weet ik nog wel.
INF5 En tot hoe laat was dat zwemmen? Zo, ongeveer?
INF28 Tot wij er genoeg van hadden. Ja, ik bedoel dat weet ik niet meer.
INF5 En nou was er avondeten [FaOu].
INF5 Brood 's avonds, 's middags altijd warm.
INF28 Zelf dat weet ik niet meer.
INF5 Weet je ook niet meer. Oh, ja.
INF28 Nee, nee, nee, mijn geheugen is nooit goed geweest, maar [FaOu].
INF5 Maar wel, maar andere dingen.
INF28 Ja, toch. Maar ik weet wel dat we geregeld naar Perapat gingen, tenminste met de vakanties naar Perapat of naar Brastagi. En Brastagi dat is dat, ik weet niet of het bekend is [FaOu].
INF28 Naar het Brastagihotel gingen we dan altijd.
INF28 Ja, ja, en dan gingen we ooit eens een keer naar de Sibayak, een vulkaan geweest, en naar de Sinabung een vulkaan ook nog.
INF28 Ja, dat ging te voet. En ja, [UnPa] ik weet wel dat er in Brastagi daar kon je paardjes huren, bij het Brastagihotel. En zo zijn we wel eens een keer met een pardentochtje ergens geweest.
INF28 Ja, maar daar zijn natuurlijk alleen hele speciale dingen die ja daarvan herinnert, onder andere dat paard dat ging ergens, een smal padje, de bocht op naar boven, en die ging zo dicht langs de kant, dat ik gewoon afgeveegd werd en alleen bleef achter.
INF28 Ja, goed, dat onthoud je natuurlijk, dat soort dingen.
INF5 Ja. En jullie hadden personeel?
INF28 Ja, inderdaad, wij hadden personeel, wij hadden een chauffeur en die bracht ons ieder geval altijd naar school, maar niet ons zelf alleen, wij gingen met, op de onderneming, daar woonden ook nog andere kinderen, die [UnPa] op school gingen, en die gingen mee, een of ander heel oud Ford, ja, nu is het oud, maar toen was het gewoon een Fordje, zo [FaOu].
INF28 Daar werden we door de Nasimen, dat was dan de chauffeur, die bracht ons dan naar school.
INF5 Want als ik wel eens denk hoeveel personeel, om daarmee uit te komen, dat is zo moeilijk, we hadden een babu cuci, hadden jullie dat ook? Weet je niet.
INF28 [FaOu] wij hadden een babu die voor het eten zorgde.
INF5 Ja, een soort kokkie, of.
INF28 Ja, en die was getrouwd, en die man die was, die deed ook allerlei karweitjes.
INF5 Ja, dat was dan de jongos.
INF28 En dan hadden we nog een tuinman, hoe heet die, tukang [FaOu].
INF28 Tukang kebun, ja, tukang kebun, en die hadden we, en verder hadden we nog een chauffeur.
INF28 En die, ja, toen mijn vader werd in 1939 in dienst opgeroepen want hij is, oh, hij heeft opleiding in de marine gehad, in Den Helder, of zeeofficier, maar hij was klaar vlak naar de eerste wereldoorlog, toen had men geen geld meer over voor een vloot, of wat dan ook, en toen had die geen zin meer, toen is die in de cultuur eens gekomen, maar hij was wel reserve al die tijd dat hij daar in die cultuur eens was. Toen het begon de dreigen, werd die opgeroepen in de marine weer terug, en vandaar uit is die naar Nederland gekomen en goed, maar toen, ja, toen moest die alles verlaten daar, en mijn moeder is ook weggegaan, en mijn vader heeft toen de auto, die die nog had, heeft die cadeau gegeven aan de chauffeur [FaOu].
INF28 En die heeft daar een taxibedrijf er op gemaakt.
INF5 Ach, wat leuk. Is dat niet enig, ja. Enig. En ben je ook daarna nog wel eens terug geweest?
INF28 Ik ben in 1989 pas voor het eerst weer terug geweest, dus dat is al ongeveer 50 jaar of meer nadat ik er weggegaan was, en, nou ik wist van malais wist ik niet veel meer vanaf.
INF5 Maar dat Hotel Brastagi dat staat er nog.
INF28 Dat staat er nog, ja, ja, ja, maar wij zijn daar eigenlijk geweest naar onze neef en nichten die in Nieuwzeeland zijn, maar toen zijn we van Singapore uit met een stopover naar Sumatra gegaan. Want daar, mijn zusje en ik zijn daaraan, mijn vrouw niet, die vond dat veel te vermoeiend, trouwens die doet zulke dingen niet, dat is te veel voor haar, maar goed, en bovendien is ze nooit in Indi geweest. Mijn zusje en ik zijn in Nieuwzeeland geweest en met een stopover naar Sumatra naar onze jeugd, en toen weet ik nog wel, dat ik om echt het malais, ik had veel te kleine woordenkennis, ik heb wel eens een keer geprobeerd om weer uit een boekje wat woorden te leren, en ik heb gemerkt, dat dat in twee, duidelijk twee kategorin verdeelt is, voor mij, namelijk woorden die ik als kind ooit gekend heb, dus als je die dan tegenkomt, oh verrek, ja, natuurlijk, maar die andere woorden, die krijg je gewoon niet meer ingestampt.
INF28 Niet meer ingestampt. Dus dat heb je dan op die leeftijd. Maar ik weet wel ik kon dus niet, ik kon dus niet echt een beetje een vloeiende gesprek in het malais doen, want ik had er veel te weinig woordenkennis voor. Dus dat [FaOu].
INF5 Maar hoeveel dagen waren jullie daar?
INF28 Wij zijn er een week geweest.
INF5 Naar die drie dagen begint het een beetje terug te komen [FaOu].
INF28 Ja, ja, ja, maar naar 50 jaar daar moet je wat meer tijd nodig, hoor. Ik bedoel, dat is heel wat. Maar ik weet wel, dat ik was ergens op die, het was een guided tour, zo'n bus, en je reed zo overal rond, en toen stapten wij ergens in een of ander dorpje, en wij stapten allemaal uit, en toen zag ik daar een fruitkarretje, met een of andere dame, die daar fruit verkocht, en toen heb ik daar bij die, bij haar pisang gekocht, en toen zei ze, wadu, hoe kom je aan dat goede malais, maar dat was, die woordenkennis, die was weg. Naar [FaOu].
INF5 Het accent, de uitsprak, dat is nog.
INF5 En wat voor invloed heeft eigenlijk zo die jeugd op jouw huidige leven? Heeft of had?
INF28 Tja, niet zo veel eigenlijk. Maar wel dat ik, als ik hier malais hoor praten, dan denk ik, oh, dat is [FaOu].
INF28 Ja. Ooit eens een keer toen ik op de tram stond te wachten, hoorde ik twee jongens met elkaar, of mensen die daar [UnPa] met elkaar praten en in het malais, en toen heb er ook nog eens wat woorden tussendoor [UnPa].
INF5 Maar heb je ook echt indische gewoontes?
INF28 Nou ik heb geen botol cebok.
INF5 Je hebt geen botol cebok.
INF28 Nee, nee. Ik zag hier, dat er zeer luxe botol cebok uitvoering was [FaOu].
INF5 Een aan de muur, en eentje op de grond. Ja.
INF28 Ja, ja. Had ik nooit gezien.
INF5 Maar denk je wel dat dat invloed heeft gehad op je leven, zo'n indische jeugd?
INF28 Dat zou het ongetwijfeld gehad hebben, dat kan haast niet anders maar hoe, dat weet ik niet.
INF28 Nou dat is in ieder geval, ik voel een verwantschap met mensen die daar geweest zijn, en ja, dat zeker. Ik voel ook een verwantschap met de taal nog, elke keer als ik dat hoor, dan denk ik even kijken of ik het toch nog wel kan verstaan.
INF5 Heb je daar ook nog wel naar terug verlangt zo eten, koekjes?
INF5 Want wat wil jij nog vragen, Oliver?
OK Hoe was dat om naar Nederland te komen?
INF5 Oh, ja, dat is ook [FaOu].
INF28 Nou, daar hadden ze allemaal ingewikkelde dingen, ik weet bij voorbeeld, dat hier, hier leerde je dat dat verkeer verschrikkelijk druk was, en dat je altijd rechts moest houden, en als je in wilde halen, moest je links inhalen, dan deed ik dat dan braaf, en toen was er een tram, ik vond dat, met mijn fiets vond ik dat het te langzaam ging, en ik haal hem dus links in, en toen kwam er net een tegenligger, maar het was, het was net een grote bocht waardoor, we niet zo erg dicht bij mekaar waren, dus ik heb me tegen de tram gegooid, met die ik meereed, en die andere die suisde voorbij. En nou, daar is kennelijk niets gebeurd, want anders zat ik hier niet.
INF28 Wat mij ook opgevallen, ook opgevallen was, dat als je hier kwam, dan zei je nauwelijks nog geen barst van want, waar ik ook ben, welk in Nederland, als ik in de verte kijk, zie ik altijd wel een huis. En dat, en dat vonden we ook gek.
INF28 Ja, nee, dat niet alleen, maar ik bedoel, de bewoonde wereld, die was altijd, daar zat je altijd in, [UnPa] oh god, daar is een rookpluimpje, daar is een huis, en ja, dat vond ik hoogst merkwaardig.
INF5 Wat leuk, dat heb ik nog nooit, iemand horen zeggen.
INF28 Nee? Nou dat is, dat is, verder is het me ook opgevallen, dat ik, met die jongen [UnPa], die zoon was, van de mensen bij wie ik in huis was, was ik dus een keer in de Scheveningse bosjes, en toen zei, die, kom laat maar naar het oerwoud gaan. Waar heeft die het eigenlijk over? Ik dacht nou ja, die vent is gek. Dat was zo onoer als het maar even kon.
INF28 Ja. Dat is ook iets wat mij opviel. Tenminste dat weet ik me te herinneren nog.
INF28 Maar ja, ik kan, als ik naar herinneringen kijk, dat zijn hier en daar nog eens een keer iets [FaOu].
INF5 Het is natuurlijk een hele overgang.
INF28 Ja, ja, ja. Ik vond het ook hier prachtig, dat je hier kon schaatsen, op ijzer, had ik nog nooit gedaan. En nou kan ik het ook al niet meer. Hoor.
INF5 Nee, de eerste keer sneeuw.
INF28 Ja, ja, ja. Hagel, dat hadden we wel eens een keer gezien. Met een enorme buien dan had je ook in Indi wel eens hagel.
INF28 Ja, dat hadden, dat hebben wij wel eens een keer gezien. Maar dat gingen we gauw bewaren, maar dat was onmiddellijk weg natuurlijk.
OK Was het niet een groot verschil ook qua maatschappij?
INF28 Ja, ja, ja, qua maatschappij, zeker. Ze hadden ongelooflijk goede materialen daar, ik bedoel een oerwoud dat werd omgekapt doordat ze daar gewoon een gigantische tractor hadden die ik hier in Nederland berhaupt niet gezien heb, met enorme kettingen een bal achteraan, met twee tractors trokken ze de bomen om. Ik bedoel dat was hyperdelux. Maar in Nederland, ik heb ze niet gezien hoor. Maar ja, je hoeft ook niet, geen oerwoud om te trekken natuurlijk.
INF28 Wat mij ook opviel, is, was, dat op de boot, de boot naar hier, dat ik sjouwers bezig zag om alle barang op te ruimen. Ik keek stomverbaasd dat het allemaal Nederlanders waren. Wat is dat voor geks eigenlijk. Dat was je niet gewend. Wat is daar voor geks, daar klopt iets niet. Nou daar moesten we even aan wennen. Maar ja.
INF5 Dat vond ik ook moeilijk op schiphol, dat je op eens hele witte mensen met koffers voor andere ziet dragen, en [FaOu].
INF28 Ik bedoel dat is anders dan wat je gewoon was als zoals het normaal was. Vanuit je jeugd.
INF28 Nou dat zou al wel. Dat was gewoon anders. Dat is ook iets wat ik me weet te herinneren.
INF28 Maar ja, herinneringen, die, dat zijn allemaal gekke dingen. Ik bedoel, ik kan ze niet op een rijtje zetten. Als je een keer een vraag stelt, dan komt er misschien iets, of niet.
INF5 Want hier was er geen personeel bij voorbeeld. Was dat ook niet wennen? Of misschien [FaOu].
INF28 Nou, dat, nee, dat vond ik, nee. Daar heb ik geen problemen mee. Niet een aha-erlebnis van gehad, als ik het zo zeggen kan.
INF5 Ik weet dat mijn moeder dat erg vond geen niemand om te koken.
INF5 Terwijl mijn moeder niet kon koken.
INF28 Nee, met mijn moeder was het datzelfde. Dat wil zeggen, die heeft ook nooit zelf gekookt.
INF28 En die moest het hier ineens wel doen, en ja, natuurlijk [FaOu].
INF28 Ja, wel goed, dat moest men wel doen.
INF5 Ja. En zo op eens al die dikke kleren aan?
INF28 Ja, dat was, dat vond ik zo heel normaal.
INF28 Als het koud is, als het erg koud is doe je meer aan natuurlijk. Ik bedoel, nee dat is mij niet als iets bijzonders opgevallen.
INF5 En het verschil tussen de school daar en de school hier?
INF28 Nou, nee, nou, ja, daar was wel verschil, want ze waren bij ons in de buurt, had je een lagere school van 7 klassen. En hier had je zes klassen.
INF28 En toen ik hier kwam, had ik het laatste restje van de hoogste klas nog te doen, en dat was dan de zevende, en toen kwam ik hier in de 6de, want meer hadden ze niet.
INF28 Ja, ik bedoel, ja, dat is ook een punt. Verder had ik eigenlijk weinig frans gehad nog daar. In Indi weet ik me te herinneren, en hier hadden ze veel meer frans, gehad, dus ik dacht dat het bijzonder weinig [UnPa]. En ik weet me nog wat te herinneren, dat het aantal fouten, dat je maakte, dat telde je dan voor het gemak maar zo dat als er een fout in een zin was, dan was die zin fout, als dus een fout, daar zaten dus 5 of 6 in. Ja dat weet ik nog te herinneren. Maar ja.
INF5 En werd je in Indonesi ook wel eens mee op jacht geweest, heb je wel eens jachtverhalen gehoord?
INF28 Nee, nee, ik heb geen jachtverhalen gehoord, behalve dan een verhaal van dat over een jongetje, dat een opstel moest maken, waarin het woord gewirwar in voor kwam. Ja?
INF28 Ja, goed, dan hoef ik niet verder te gaan.
INF5 Nee, vertel nou, vertel maar. Dat woord gewirwar.
INF28 Waar het woord gewirwar in voorkomt. Nou goed, [UnPa] mijn vader hij gaan op jacht, en hij neemt zijn helper mee, en die helper die draagt zijn geweer, en dan zij gaan op celengs schieten, en [UnPa] boom, en dan [UnPa] celeng, hij zei mijn gewirwar, mijn gewirwar, pakt zijn geweer, schiet, [UnPa] [UnPa] zo was het. Ja.
INF5 En heb je dan nooit gehoord zo van mensen dat ze dat dat ze dat leuk vonden als jij zo iets vertelde. Zo'n verhaal met zo'n accent?
INF28 Ik kan het goed, ja maar misschien, misschien dat ze daarom die dame die daar de pisangs verkocht, ook zei van oh, wat is je malais goed. Want die intonatie zit er nog in, h.
INF5 In dat boekje staat een van den varken.
INF5 Ken je dat niet? Dat is [FaOu].
INF5 Dat is zo'n bekende voordraag dat deden ze ook op het laatste [FaOu].
INF28 Ja, ja, van den varken, den varken, want den varken is mannelijk.
INF5 Ja. En dat kan je zo op je repertoire zetten, Toni.
INF5 Als je nog een repertoire hebt, dan moet je het maken.
INF5 Nee, ken ik ook nog niet. Nee dan weet ik geloof ik al, eventjes kijken, daar heb ik nou op de band van wat jou vader deed?
INF28 Mijn vader, die is, heeft opleiding marine gehad, in Den Helder, en is marineofficier geworden, en dat heb ik al verteld, h, die is toen afgezwaaid, in 1920, geloof ik, toen heeft die een baantje gezocht, hij was bij het afzwaaien in Indi, en heeft die een baantje gezocht en kwam daar bij de HVA terecht, als hulp bij de plantages. En planter. Nou daar heeft die van alles nog bij geleerd, want hij moest van het vaak natuurlijk van alles te weten komen, en ja, toen is die al vrij snel opgekomen tot administrateur, en toen kreeg die een opdracht om op Sumatra een plantage aan te leggen, vanuit het oerwoud.
INF5 Dat was de agavenplantage.
INF28 En dat was dan eerst een agavenplantage, en later is dat in de tijd dat de Nederlanders daar weg waren is het olie geworden. Ik heb die plantage nog niet gezien, maar hij bestaat nog wel, en toen wij in Perapat waren, toen zijn wij geweest in een huisje, dat vroeger eigendom is geweest van mijn ouders in Perapat als vakantiehuisje, en de mensen die daar woonden, daar heb ik van gehoord, hoe het nou zit, en dat huisje dat is eigendom geworden van de maatschappij, die tegenwoordig diezelfde ondernemingen doet, ook bij Bah Jambi nog.
INF28 En ook, ja, mijn vader was dus administrateur, die eerst in Bah Jambi wat die zelf uit het oerwoud getrokken heeft, met alle burgerwallen, alle wegen aanleggen, waterkrachtcentrale maken om elektriciteit te hebben, bron kapteren, wat is een bronnetje uitzoeken en daar zit oerwoud wat flink wat hoger ligt. Wat flink wat hoger ligt, is die vol?
INF28 Maar, een bron kapteren, hij heeft bij voorbeeld de trein helemaal, eerst uitgemikt, waar het allemaal moest zijn, alles bekijken, en kijken waar de huizen allemaal gezet zouden worden, en hij had een Chinees gevonden, die wel bakstenen kon maken, dus met die Chinees ging die riviertjes af in het oerwoud om te kijken waar een goede plek was, en daar keken ze of de modder daar, of de klei daar goed was, die Chinees die proefde dat, en die wist dan of het de goede klei was, en zo, en toen hebben ze daar de bakstenen fabriek gemaakt, voor die, die door die Chinees geleid werd [FaOu].
INF28 Ja, ja, ja, daar hebben ze de bakstenenfabriek toen gemaakt, en ik herinner me, ja niet dat ze dat maakten, maar dat die daar was, en dat er een grote ronde kuil was, met een paal in het midden, en dan hadden ze zo'n kabau, en die kabau lieten ze daar zo rondlopen door de modder, door de de klei heen, en ja, zo werd die klei gemengd. En dan gingen ze in een van die houten dingetjes, en daar werd de [FaOu].
INF28 [FaOu] in die formpjes, en met een touwtje afgesneden. En gestapeld en gedroogd en daarna gestookt.
INF5 En dat doen ze nu nog zo, weet je.
INF28 Ja, dat zal zeker, dat zal zeker. Maar dat was een Chinees, die hij daar voor gecharterd had. Want die was daar goed in. Die deed dat goed. En wat mij ook daar in het herinnering, wat ik me ook herinner, is, dat je bepaalde bevolkingsgroepen had, die bepaalde dingen dan deden. Ik bedoel een tukang kayu, dat was altijd de Chinees. Want die waren daar goed in.
INF28 Een timmerman dus. Ja. En wat ik ook me kan herinneren, is de gereedschappen die ze hadden, een, ze hadden bij voorbeeld, om keurig netjes een lijn te trekken, hadden ze een klein bakje, en daar zat een soort inkt in, en daar zat een rolletje in, en op dat rolletje zat touw. En dat touw dat kon je dan uittrekken, en dan zat er een pin aan, die kon die ergens in het hout vastzetten, en aan dat andere eind van dat touwtje hield die hier, dan hield die het touw strak, en dan trapt die even met de vinger zo, pats, en [UnPa] had je een recht lijn daar. Dat was die manier, simpel. Zijn gereedschap. Bij voorbeeld om lijnen te trekken.
INF28 Nou dat was kennelijk ja, ik zag dat en ik vond dat leuk, dacht verdomd, dat is handig.
INF28 Maar ik heb het zelf nooit zo gemaakt. Verder een zaag, ja, een zaag, zo'n zaag met een stang, en twee [UnPa] zaagblad, en hier spanden ze hem door [UnPa] hebben, wat ze een paar keer ronddraaiden, en dan met een dwarsstokje, zetten ze hem daar vast, en zo zaagden ze dan.
INF28 En een boor, de boor hadden ze altijd een drilboor, hadden ze een stok, met een knop daarboven, en daar kon je dan een boortje inzetten van onder. En dan hadden ze een touw net als een vioolstok, met dus een touw [FaOu].
INF28 [FaOu] gespannen, en een keer was die om dat ding heengedraaid, en dan [UnPa] zo boorden ze dat. Dat was standaard. Dat was standaard. Ja dat weet ik nog, ook nog, ja dat zijn natuurlijk niet de dingen die je zoekt. Of wel juist?
INF28 Ja. Ja. Ja, dat vond ik altijd mooie dingen die gereedschappen.
INF28 Elektrotechnische ingenieur. Van Delft, ja, dat was toen niet anders dan Delft in die tijd. In Nederland tenminste. Nou ik ben nou niets, want ik ben al tien jaar met pensioen, dus.
INF28 Bij Philips. In Eindhoven. Tja, [UnPa]. Wat ik me ook heel goed kan herinneren, dat is dat het Tobameer daar waren vissen in, dat is logisch, maar dat waren allemaal goudvissen. Dat vond ik altijd erg leuk [UnPa] daar zag je de goudvissen. Toen naar de oorlog, bleek dat er geen enkele goudvis meer was. En hoe kwam dat De Japanners, die hebben in die tijd daar vissen in losgelaten, dat waren roofvissen, die zij erg lekker vonden. Die hebben al die goudvissen opgevroten. Dus daar zijn alleen nog maar japanse roofvissen daar. Maar die gaan ook dood, want die hebben geen goudvissen meer. Ja, ja. Maar ik moet weg, denk ik.
INF28 Ja, nee maar ik bedoel, u moet de vragen door.
INF48 Maar ik weet niet wat ze [FaOu].
INF28 Maar ik heb nou ongeveer een tiende van wat ik meegenomen heb al vast laten zien. Van mijn spullen, waar ze misschien interesse in heeft.
OK Ja, dat zou ik ook nog meer, mag ik daar ook een kopie van hebben? Of misschien ja, dat lijkt me leuk een kopie hiervan [FaOu].