KODE88 Interview 21 Op bezoek bij Tante Ada, 8.1. 1993 in Bilthoven
INF5 [FaOu] januari 1993, Marlene op bezoek bij Tante Ada, in Bilthoven, Tante Ada Breebaart, en later komt erbij, Sjakkie Flokstra, geboren Breebaart. Maar dat gaat door op een ander band.
INF46 Zoals jij dat zong, van Tante Lita, geloof ik?
INF46 Dat is heel anders en in het begin was er een klein beetje verontwaardigd over, in zoverre, dacht dat ik dan dacht, want dan zeiden zo, die hollandse vriendinnetjes, herinner ik me, leefden jullie zo, en ik zei, nee, wij leefden niet zo.
INF46 Die weten dat helemaal niet.
INF5 Nee, hoor, dat is ook moeilijk om uit te leggen.
INF46 Ja, die weten dat helemaal niet.
INF5 En ook dat, kreeg ik gewoon brieven van mensen die zeiden, wij praten daar niet zo. Niet zo, h‚, en dan zei ik, nee, maar onze kinderjuf, bij voorbeeld weer wel, en ik dus inderdaad wel mensen, waar ik Tante tegen zei, die ook wel zo praten, en ik vind dat Mammie ook wel een indisch accent had, hoor.
INF5 Mammie, mijn eigen Mammie, ja.
INF5 Daar kon je het ook horen aan de telefoon, maar het punt is, zij zelf zelf kon het niet horen, en als je zo iets [UnPa] [FaOu].
INF46 Nou weet je wat het is, als ik opgewonden ben, dan hoor ik het bij me zelf.
INF46 Nee, niemand hoort het, tenminste, maar als ik een beetje erg opgewonden ben, en [UnPa], bij mij moet het alles vlug vlug vlug doen, en dat kan ik eenvoudig niet meer, ik ben bijna 90, dus dat heb je dat zelf gemaakt, of heb je dat gekocht?
INF5 Nee, dat is gekocht. [UnPa] daarbij zo, [UnPa].
INF5 Maar een heleboel dingen zo, dan zei Gerard ga nou eens naar de televisie kijken, daar is iets over de tweede wereldoorlog, een leuke mooie lied, en dan heb ik daar weerstand tegen. Met alle dingen over mijn vader, die vergeet ik dan gewoon weer, per ongeluk expres.
INF46 Maar ja, je was toch ook al heel klein, toen [FaOu].
INF5 Op gegeven moment wilde ik het weten. Toen heb ik het aan Saskia gevraagd.
INF5 Ik was drie. Toen hij overleed. Maar ik heb toen 5 jaar geleden een jongen, een vriend van ons ook gevraagd, wil jij de familiechronieken van ons gaan schrijven, is die 5 jaar geleden mee begonnen. En dan gaan ze stapje voor stapje verder. En toen ging die andere vriend van ons, die is antropoloog, in Keulen, die ging een onderzoek doen over de familie in verband met de invloeden of daar, als je Opa en Oma ook daar geweest zijn, of er bij de kleinkinderen nog dingen te zien zijn, en toen [FaOu].
INF46 Opa en Oma, Bolkenstein dus.
INF46 Opa en Oma Bolkenstein, die heb ik nauwelijks gekend.
INF5 Nee, ik heb een stamboom, uit een, is leuk hoor om te zien.
INF46 Ik geloof dat Sjakkie ook zo iets gemaakt heeft.
INF5 Maar toen zei ik tegen hem, nou ja, dan kunnen wel samen doen, want ik ben toch ook zo'n familiechroniek aan het schrijven. Want mij gaat het erom dat ik het interessant vind, hoe de familie in mekaar zit.
INF46 Maar toen heb ik voor het eerst gehoord, dat wij ook joods bloed hebben.
INF5 Ja, je ziet Levie ook staan, leuk, h‚.
INF46 Levie, en dat is geworden, dat is N-N geworden. Want Opa heette ook N-N.
INF46 Oh, nee, mijn Opa weet ik niet, hoe die heette, maar Oom Erik, de broer van Opa, wel Opa, h‚, van mijn vader, die heet al N-N. Gek dat ze van het Levie N-N gemaakt hebben, dat ze dat deftige gewoon daar af.
INF46 En mijn John is gewoon naar Erik genoemd, dus die heet ook [UnPa], John die heet ook N-N.
INF46 Maar bij mij heb ik eigenlijk ook tot nu toe, mijn, ik wil dit nog wel eens lezen.
INF5 Ja, anders zal ik het voor u kopi‰ren. Zal ik het achter laten, deze?
INF46 [UnPa]. [UnPa] dat zegt mij nou niets. Suikerfabriek, Buduan te Besoeki.
INF5 Maar dat is toch ook al erg lang geleden, toch?
INF46 Eigenaar suikerfabriek Maribaya, dat weet ik.
INF46 Ja. Nee, dat weet ik allemaal niet, dat weet ik allemaal niet.
INF5 Maar op gegeven moment dacht ik als mijn kinderen, de kinderen van mijn kinderen, later gaan vragen, hoe zat dat, dan weet ik niet.
INF5 Nee, dan weet ik het niet, en daarom wil ik het allemaal opschrijven. En zus, de, mijn Tante Henri‰tte, weet u wel, Tante Henri‰tte Perenboom [FaOu].
INF5 [FaOu] die heeft wel eens zo allerlei memoires opgeschreven, maar mijn moeder eigenlijk nooit, dus ik was van plan dan, haar ook te gaan interviewen, ja, het is jammer genoeg niet van gekomen, en toen dacht ik op gegeven moment, nou dan moet ik toch graag aan, die maar aan u vragen, en aan Saskia, die [UnPa], de dochter van Tante Henri‰tte, die weet ook veel. En aan Michel ook, die weet ook veel.
INF5 Michel, in Groningen, die weet ook veel.
INF46 Daar ben ik pas geweest, ik vond het erg leuk, ik vind Jane een schatje, en Laila is een tijdje toen ze nog naar de school wilde van, wordt dan [UnPa], heeft ze nog een paar weken langer gelogeerd.
INF5 Oh ja. Toen je nog in het grote huis [FaOu].
INF46 Toen ik nog in het grote huis woonde. [UnPa], tien kamers en ook als dit, dat is natuurlijk wel een verschil.
INF46 Maar ik heb er helemaal geen spijt van.
INF46 Helemaal geen spijt van. Want ik voel me [UnPa] happy hier, de mensen zijn engelen voor mij, die zijn ontzettend lief, dus nou, ja, wat wil je dan meer?
INF5 Nee, precies. Maar het is natuurlijk moeilijk om afscheid te nemen van al die dingen in dat huis.
INF46 Lieve kind, meer [UnPa]. T, de naam T, die komt voor bij de, dit zegt me allemaal [UnPa], [UnPa] natuurlijk. Dat weet ik al, maar L-T Simon, waar komt dan T, komt van de naam van, met wie was Opa Bolkenstein ook weer getrouwd? [UnPa], het gekke is, dat Edgar hier, [UnPa], mijn Edgar, precies diezelfde naam.
INF46 Straks weet ik het wel, hoor. En toen zei Edgar, hoe zit dat met de familie van jou, want die vriend van mij, die heb ik [UnPa], die vraagt, ik zei, ja, die naam T die komt overal voor. Want jouw grootvader, had een broer, nee, jouw over, nou jouw overgroot, de overovergrootmoeder of was het alleen maar grootmoeder, Oma Sus, zegt je dat iets?
INF46 Oma Sus, die met L-E Bolkenstein getrouwd was, die had, hoe heette [UnPa], Vossenbron [FaOu].
INF46 Vossenbron, en laat Edgar hier [UnPa], een jongen ontmoet, en die zegt, mijn vrouw heet ook Vossenbron, hoe zit dat bij jullie? En toen heeft Edgar het aan me, niets hoor, ik zei, als hij in zijn familie de naam T heeft, dan is het familie van ons. Ver, ver [UnPa] geen familie meer. Want ik was [UnPa] bij kennissen, zo maar, hoor, kennissen in een of ander tehuis, en daar zat een meneer en een mevrouw, en die heette Vossenbron. En naar een beetje praten, heb ik toen gevraagd, waar kom ik je naam, of toen hadden we net gevraagd, hoe heet u eigenlijk? Uw voornaam. Toen zei hij T. Ik zei dat komt overal voor. Want daar was Oom T in Semarang, die had een zoon, die noemden dat kleine Tammetje, kleine Tammetje, ja moet dan maar [UnPa], maar die was dan, dat zal een zoon geweest zijn, Vossenbron heet die ook, van de broer van Oma Sus, en Oma Sus is getrouwd met E Bolkenstein.
INF5 Nee, niet helemaal, maar dat ik gewoon, als ik dat op wil schrijven, en uit tik, ga ik gewoon hier, daarop wijten.
INF46 Ja, daar komt de naam Vossenbron helemaal niet in voor. Heb ik in de gauwigheid gezien.
INF5 Ja, dat is niet erg. Want daar ga ik gewoon uit tikken, wat u vertelt. Dan moet ik een draad hebben, want ik kan het gewoon, ik vind het heel moeilijk om het te overzien, maar daarom ben ik juist bang, dat het straks [FaOu].
INF46 Straks alles verdwenen is.
INF5 Ja, straks gaat het kind van, mijn Kurt of van Ivo, gaat vragen van hoe zat dat nou, en wanneer, of wanneer zat de familie dan in Indi‰, en dan weet ik niet. Dan heb je alleen maar zo'n [FaOu].
INF46 Opa Bolkenstein, of het nou overopa is, dat weet ik nou, Opa Bolkenstein, is als jonge man vanuit, Semarang, of hij nou naar Indi‰ gezonden is als, lastige jongen, of als gelukszoeker, dat weet ik niet.
INF46 Ja, ik geloof ja. Direct naar Tegal is gekomen. En toen heeft die dat suikerfabriek Maribaya ook gehad, dat is helemaal op de fles gegaan, Maribaya, is niet opgegroeid, want die fabrieken waren groot, waar Bernard, mijn broer, Bernard was, dat waren hele grote fabrieken, en dat Maribaya dat is, Bernard heeft er nog een schatje in de tuin gevonden, heeft er een [UnPa] of iets heeft die nog meegenomen.
INF46 Als herinnering. Ja, ja.
INF5 En waar beginnen uw vroegste herinneringen? Dat is natuurlijk ook leuk voor mij om te horen, hoe u met mijn vader, zeg maar groot geworden bent.
INF46 Mijn, ik weet het niet hoor, want daar komt mijn naam Ada van, toen ik geboren werd, toen was Bernard 5, en het verhaal zegt, ik weet het dus niet, dat Bernard met zijn broertje Erik achter zich aan slepend, wij hadden naast ons een Tante Irene, die was getrouwd met [UnPa], en die had een hele hoge tak, want je zag [UnPa] weinig in Indi‰ hoor, maar hij, tenminste in mijn herinneringen, h‚, en dat Bernard slepend met zijn broertje gilde, Tante Irene, Tante Irene, de ooievaar heeft een adetje bij ons laten vallen.
INF46 Een adetje ja. En toen is ze Adatje, en er zijn een heleboel mensen die nog Adatje genoemd worden, en Opa vertelde, die noemde mij nooit, [UnPa] mijn moeder zei altijd Ada-poesje, mijn vader zei altijd Ada.
INF5 Je moeder zei, Ada-poesje.
INF46 Die zei altijd Ada-poesje. Toen ik [UnPa].
INF46 En mijn vader zei altijd Ada. Ada.
INF46 Ada. Met een [t]. En ik heb een vriendin, in Eindhoven, als ze mij schrijft, dan schrijft ze altijd lieve Dit. En dat vind, [UnPa] niemand. Hier, toen ik hier kwam, toen dacht ik nou zal ik mijn echte naam gebruiken, dus Cleo. Mis hoor. Daar was eentje die ik kende, en die zei, wat heb jij voor een raar naam, je heet toch Ada, nou weet iedereen dat ik Ada heet. En dat vinden ze zo makkelijk, ze zijn allemaal [UnPa] in mekaar. In tegenstelling met Tante Selma, nou me mekaar [FaOu].
INF5 En uw moeder heette [FaOu].
INF5 L, en die werd door uw vader Augusta genoemd.
INF46 Ik weet het nog, overal heette ze Augusta, ik was ziek, en lag in een bedje, dat moet nog [UnPa] tijd geweest zijn, in de kamer van mijn moesje, en mijn vader, en dan hoorde ik altijd, nacht Augusta, en dan als antwoord nacht Tom, en daar is Tom van, [UnPa] na ja, dat was altijd zo beroerend.
INF5 Leuk is dat. Schattig. Hij was de enige, die Augusta tegen haar zei, h‚.
INF46 Ja, hij was de enige, niemand zei Augusta.
INF5 En de anderen zeiden allemaal Gusta.
INF46 De anderen zeiden allemaal Gusta. En Opa Bolkenstein was zo toen die oud was, dan speelde hij erg veel, wat speelde hij graag, [UnPa] patience [FaOu].
INF46 Ja dat [UnPa] bestond toen nog niet. Patience en dan floot hij altijd een deuntje. Ramona.
INF46 Altijd hetzelfde deuntje.
INF46 Ja. En als hij op hield, waar mijn moesje ook was, dan wist ze, hij doet [UnPa] dan kwam ze van daar helemaal van achteren kwam ze aan gehold, om hem te helpen. Ik heb hele lieve ouders gehad. Heel erg lief.
INF5 Dat is heerlijk toch als kind, h‚?
INF5 En dan spreekt u over het huis waar [FaOu].
INF46 Het grote huis, want daar waren ook al veel huizen, die zijn toen [UnPa] naast, hij had een huis in Bandung, dat was nooit, alleen maar TNI in geweest, daar hebben we geen cent voor gekregen. Hij had ik geloof 5 huizen in Tegal.
INF5 En hoe zag dat huis daar uit?
INF5 Voor een oprijlaan neem ik aan?
INF46 Ja, zo rond. Niet zo erg lang, maar rond. En daar waren allemaal, [FaOu].
INF46 Nee, [UnPa], een twee drie een hele hoge palmen. Daar zaten altijd vogels in, dat integreerde me vreselijk. Die maakten eerst zo'n lang ding, en dan zo, en dan was hier de ingang, ik weet niet [UnPa].
INF5 [UnPa] met zo'n toetertje daar aan?
INF46 Het begon met een [UnPa] en dan rond.
INF46 Dat weet ik nog. Verder weet ik, van ach god, ik was 11 toen ik uit Tegal, toen moest ik naar de, nee, toen moest ik nog, ze vonden, ik was op een meisjesschool, en dat vonden ze te slecht, en toen moest, Moesje mee, Moesje moest toen voor haar gezondheid naar Sukabumi, daar is ze toen, heeft ze lang [UnPa] een half jaar, daar ben ik eerst op school geweest, daar was ik dus 11, en daarna ben ik nog steeds ben ik nog 11, [UnPa], heel streng, hoor. Ik moest altijd maar excuus vragen.
INF5 Maar daarvoor als, ze dat huis, had u al een eigen kamer daar, of sliep u met de anderen zusjes in een kamer in Tegal?
INF46 Nee, ik sliep op een gegeven moment, het was een voorgalerij, ook vrij groot want daar waren twee zitjes, en daar was er een trapje, ik denk dat dat met drie treedjes waren. En dan stonden hier potten met tempelpalmen. Dat weet ik niet meer.
INF46 Nee, geen [UnPa], die had mijn Moesje, die ontzettend was op bloemen, daar heb ik het van ge‰rfd, ik ben ook gek op bloemen, hoor, die mis ik het meest in dat grote huis, want dat was 6000 meter, en dat heb je, nou dat kleine dingetje.
INF5 Dat kan ik me voorstellen.
INF46 Nee, die [UnPa], als je binnen kwam, was opzij van dat huis, dat stond los het huis, dat was veel natuurlijk in Indi‰, ja los, daar was wel een paviljoen, maar daar had ze een hele grote wat men [UnPa] noemden. Zoals dit maar veel groter nog, zulke [FaOu].
INF46 Zulke. Daarom heb ik ook twee [UnPa] weggegeven, aan wie, ik weet niet meer, want dat [UnPa]. Nee.
INF5 En had je daar zo de eetkamer achter door waarschijnlijk.
INF46 Nee. Je had dus de, we noemden het de voorgalerij, en had je een gang met hier een kamer, waar Oma Ingman, die heeft een tijdje bij ons huis geweest, waar Oma Ingman haar kamer had, en daarnaast waren geloof ik, de kleintjes, Hella en Selma, noemden we altijd de kleintjes, ik heb een moeilijk geboorte [UnPa] want ik had de twee, ik had Bernard en Erik en boven, en als Bernard en Erik erg goedwillend waren, dan mocht ik met zijn mee, maar als ze geen zin hadden, dan werd ik daaruit geschopt, en dan moest ik met de kleintjes, en dat wilde ik niet.
INF5 Dat is altijd moeilijk als middelste.
INF46 Dat is echt heel moeilijk geweest, en ik ben geloof, dat ik er niet bij het [UnPa], [UnPa] gewoon te klein.
INF46 Die waren te klein. En die zijn in Tegal gebleven, want in die tussentijd toen ik was, was er geen MULO, geen HBS, helemaal niets. Alleen lagere school. Daar ben ik eerst op een school geweest, en dat was een, jongens en meisjes door mekaar, met ik geloof twee of drie belanda, ik en Marietje van Ypar, die had rood haar, en nog een zuster Mei hier, ja. Die had heel mooie krullen, ik denk dat ze joods was. [UnPa]. En daar is een gang, en daar was hier een kamer, en daar de kamer van de kleintjes, geloof ik, en dan had ik later, [UnPa] voor die tijd weet ik het niet, hier mijn eigen kamer, daar had je een deur met van die [FaOu].
INF46 Links, mijn eigen kamer, dan was daarna de kamer van mijn moeder en vader, was er iets er nog tussen, dat weet ik niet meer. En dan was daarna nog een logeerkamer, en ik geloof nog een speelkamer.
INF46 En dan had je de, [UnPa] galerij, even denken, daar aten we. En daarachter had je de achtergalerij, en daar had mijn Oma, die erg goed kon koken, die kon een heerlijk soort taart maken, die had daar [UnPa] als ze nog kon koken, Oma Ingman. Oma Ingman is jong getrouwd met Opa Ingman, [UnPa], straks kom ik er aan. Wacht even.
INF46 Opa Ingman is toen eerst officier geworden en daarna administrateur van een suikerfabriek. Hij is heel jong ook gestorven, want hij werd toen ziek, toen is Opa, ze hadden drie meisjes, toen is Oma met deze Opa, die ik dus nooit gekend heb, en daar de familie Ingman die woonde in, hoe heet dat daar weer ook, Oosterbeek, die woonde in Oosterbeek, en daar is Opa overleden, en heb ik dat graf nog opgezocht, heb lang moeten zoeken, dat was helemaal met klimop, ik kon de naam niet eens vinden, want je had daar in dat Oosterbeek, ik denk het wel. Ik heb daar de ouders van niet gekend hoor. Toen is er geloge‚ geweest. Daar woonde in dat betrekkelijk grote huis, toen vond ik het [UnPa] groot, maar nou weet ik het niet meer, een zuster van Opa, een zuster van Opa Ingman, Tante Dien. En daar zijn mijn grootouders dan gelogeerd geweest [FaOu].
INF46 In Oosterbeek, en daar is mijn grootvader overleden, en toen zou Oma Ingman met drie kleine kindertjes, dingetje, Klaasje heeft toch nog gevraagd, de naam Ingman daarbij te krijgen?
INF46 Michel niet. Maar die drie kleine meisje zou ze dan het huishoud doen van weer een familielid en die heette [WoUn] (Mispel Pelombeier) geloof ik, of zo, en zij had nog een zuster, een was, de naam was [WoUn] (Pelombeier), en de naam, de Kok van Leeuwen. Die weet want dat, dat heb ik zeker helemaal gek gezegd.
INF46 Dat is zo van, van mijn geheugen is van vroeger nog wel goed. En dan zou ze een van die twee, de man van ik geloof, van Kok van Leeuwen, en dan zou mijn Oma daar het huishoud doen. En toen ging ze, wat is er toen gebeurd, dat dat niet door gegaan is? Ik geloof dat de Kok van Leeuwen toen ook meteen overleden is. Toen ze aankwam had ze niets. Toen heeft ze het heel erg moeilijk gehad, heel moeilijk met drie meisjes, dus ze moest [UnPa], waarvan [FaOu].
INF5 Oma kwam eens, kwam met de drie kleine meisjes aan [FaOu].
INF5 En toen was die man bij die ze zou werken al, die, overleedde toen. Heeft ze het heel moeilijk gehad.
INF46 En toen hebben mijn ouders gezegd, nou kom maar bij ons in huis.
INF46 En heb ik later weer van die Tante Irene, die daar ook geweest is, gezegd, dat het erg moeilijk was voor mijn ouders want ze is erg nieuwsgierig. Dus als ze met mekaar wat moesten praten, dan kwam direct Oma Ingman.
INF5 Die wilde horen wat er aan de hand is.
INF46 Ja. Want ik heb mijn vader nooit boos gezien, maar een keer tegen Oma Ingman. Maar ze hield me altijd met sinterklaas, maar dingetjes maken en zo.
INF46 En ze kon, ze kon heel goed koken, en dat speciale, weet je, dat je zo'n speelkamertje, nee dat was in de [FaOu].
INF46 In de achtergalerij. Nee, die achtergalerij was ook groot, maar hier, [UnPa] maar ze kon ontzettend lekker maken, en dat was appeltaart. En dan had je, nee, niet appeltaart, klappertaart, en [FaOu].
INF5 Het water loopt me in de mond.
INF46 Heerlijk. En dan had je van die hele jonge klappers, ik zie het nog met de lepeltjes zo, dat we, dat gunde zo, en dan maakte ze altijd, [UnPa] wat wil je hebben, ik zei altijd klappertaart. En wat ik ook uit mijn jeugd herinner was die klapper, dat is een soort van ziekte, en dan waren zo van die kruimeltjes.
INF5 Ja, dat heet klapper kopyor.
INF46 Kopyor. Kopyor, dat is de naam die ik nog weet.
INF5 [UnPa] dat [UnPa] in met stroop zo.
INF46 Daar heet het stroop hier noemen ze het limonade, daar heet dat stroop.
INF5 Ja, zalig. Of ijs pasaran zo, dat geschaafde ijs.
INF46 Ijs pasar, niet pasar, hoe was het nog weer? [UnPa] Ijs [FaOu].
INF5 Of bedoelt u ijs sjanghai?
INF46 Zo'n plank, dan zat daar zo'n mes in, en ging dat zo grootste, ijs, ijs goserok.
INF46 Ja, ik weet niet misschien is het gosok geweest, maar ik heb in mijn herinneringen, goserok.
INF46 En dan kregen we dat in die lange glazen, eerst ijs, en dan deed je stroop susu [UnPa] [FaOu].
INF46 Met wat daarbij dat weet ik niet.
INF5 Soms wat sneetjes klapper.
INF46 Nee, sneetjes klapper niet. Van de klapper, klapper, herinner ik me alleen die klappertaart, en zei de klapper mij nou nog iets, ja, bij de kokkie, die had dan altijd wel klapper, en dan stal ik zo'n stuk wat heerlijk [UnPa], maar dan veel lekkerder dan hier.
INF46 Ik stal veel een stukje.
INF46 Je hakte het dan af. En dan had je achter de achtergalerij had je een trapje, drie of vier treedjes, ik weet het niet, maar daar stond een hele grote mangaboom.
INF46 Nee, ik ben daar nooit in geklommen. Daar was het te groot voor. Een mangaboom, dat weet ik ook wel, die zie ik nog, en de vruchten waren zo groot.
INF5 Weet ik niet. Golek, of [FaOu].
INF46 Een kedongdong is, dat weet ik ook wel, die hadden we ook.
INF46 Manga kedong, geloof ik.
INF46 Dat weet ik niet meer hoor.
INF46 Dat is te lang weg. En die tuin was heel groot. Dat herinner ik me nog. Want daarop zij waren, had Oma dan, daar had Bernard had daar nog opzij had die nog, jezus, wat waren dat voor dingen, dat kwamen wortels uit, daar kwam een worteltje aan [FaOu].
INF46 Daar waren twee soorten planten, een gingen de bladen, gingen het stammetje omhoog, en daar was de wortel, ik denk, zo iets, en dat was wit. En daar tussenin, waren allemaal plantjes, allemaal van Bernard, hoor, en daar waren de wortels geel van. Hoe heette dat weer [FaOu].
INF5 Kruiden zijn het misschien.
INF5 Nee, weet ik niet. En waar gebruikte die die voor?
INF46 Nou, van die witte weet ik niet, hoe dat onderste, weet je, ik geloof dat ik dat niet terug vind. Maar die werden door de jongos, of de kokkie, geraspt, en dan met gulai java, in een koppie, gedaan, hoe heette dat weer, niet [UnPa] mankok, maar, sliertjes, met gulai java, want later heeft mijn jongos, toen ik die twee jaar nog naar de stad gegaan ben, die maakte dat ook. En dan werd dat zo'n koekje, allemaal door mekaar heel zoet.
INF46 Nee, ketella, nou waar je het zegt, nee, dat is dat [UnPa]. Hoe is dat blad van de ketella?
INF5 De, dus anderhalve meter hoog, en met een takje en zo'n blad als een hand. Maar dan dunnere blaadjes.
INF46 Ja,dat weet ik precies, dat is dat ding wat Opa, wat Bernard daar, jouw vader daar geplant had, maar ik dacht niet dat het ketella heette, ik dacht dat die kleine plantjes de hele andere, dat dat ketella heette. Maar [FaOu].
INF5 Nee, dat van die koekjes, [UnPa] sliertjes in, gulai java, hoe noemden wij dat [UnPa] of zo, heerlijk. Dat werd van sliertjes ketella gemaakt. Dacht ik, hoor.
INF46 Nee, dat werd werd gemaakt van die hoge, maar de wortel [UnPa] anders wit. En dat werd dan geschild, en [UnPa].
INF5 Heerlijk. Nog wat, dingen van vroeger zo, maar enigszins kan [UnPa] Indonesi‰, dan doe ik het.
INF46 En daar is toch altijd in Den Haag, is dat allemaal, pasar malam heet dat.
INF46 Want toen was ik een keer bij Tante Selma, toen zat ze nog in die flat, niet de flat waar ze nou is, maar dat flatje wat toen gekocht is, en ging naar de bus, en toen zag ik een dingetje pasar malam.En toen ben ik daarna toe gegaan. En wat heb ik daar gegeten, weet ik niet, ik geloof van die dingen [FaOu].
INF46 Ook [UnPa] weet ik precies, oh dat is ook een mooi verhaal, ik was dan toen in Bandung, eerst in Batavia, op de HBS, en toen in Bandung, [UnPa], zegt je dat iets?
INF46 [UnPa] en daarna was een ja daar kon je alleen maar indische koekjes krijgen, die zaten dan in zo'n, dat was toch een blauw bak of wat dan ook, of een schaaltje, dat weet ik niet meer, en toen was Joseph eens toen in, met vakantie geweest. En toen zei Joseph [UnPa], deze dingen zijn heerlijk. [UnPa]. En dat daar zat gulai java in, en klapper. Nee, zei Joseph, die dingen vind ik zo vies, die wil ik niet. Ik zei, ze zijn heerlijk. Nou, hij vond ze later ook heerlijk. Hoor.
INF5 Als je weet dat dat zoete daarin zit.
INF5 Maar die jongens waren toen, dus Erik en Bernard, [UnPa] klein was nog, of als middelste.
INF46 Wacht eens even. Toen ik, die waren al in Holland.
INF5 Oh, die waren toen al in Holland, ja.
INF5 Zo'n pot, zeg maar zo. Op zo'n steeltje, klein [UnPa].
INF46 Nee, dat, nee die boot was geloof ik helemaal recht. En de kebon moest ze iedere dag water geven, en daar was een roos, maar die kan ik hier niet krijgen. En die heette La France. La France, dat was roze roos, en die heb ik geprobeerd hier te krijgen, want ik [UnPa], ik ben dol op rozen namelijk, hoor.
INF5 U wilt die voor de platje, hier aan de voorkant, rozen.
INF46 Ja, ik weet niet of dat mag, maar aan de zijkant, ik heb namelijk een hele lieve buurvrouw, en dan, en ik wil eerst op de eigenlijk niet aan de directeur, maar de onderdirecteur, die regelt dat, wil ik vragen of ik daar een stuk van de tegels, misschien mag het niet, en dan neem ik daar een hele [FaOu].
INF46 Want mijn tuinman, die dat grote, maar die beschouwde hij echt als zijn eigen tuin, h‚, dus als ik zei dat moet daar, nee, zei hij, dat doe ik niet. Zei die gewoon, dat doe ik niet. En die komt mij nog zo nu een dan 's avonds, [UnPa] en dan maken we [UnPa], ik ben ook [UnPa] toen ben ik ook geweest naar, hoe was dat nog, Sjakkie, hoe heet die kwekerij, waar ik, waar [UnPa] geweest zijn?
INF46 Nee, de wilde is met die rozen. Maar daar heb ik die bakken gekocht, en eerst komen dan straks kleine narcisjes uit.
INF21 Maar jullie hadden vroeger toch ook altijd heel wel bakken op de vloeren in de achtergalerij?
INF46 Als je zo de voorgalerij had [FaOu].
INF21 Ik heb iets. Ik heb een [UnPa] boekje, van [UnPa] huis van Tante Irene, die naar Nederland ging in 1920 [UnPa]. Dan blijf je lachen.
INF21 Dat heb ik. Bij Tante Selma gevonden, dan blijf je inderdaad lachen [UnPa].
INF46 Nou, dat weet ik, nou weet ik van de voorgalerij.
INF46 [UnPa] toen heb die iets heel vreselijks gedaan, [UnPa].
INF46 Heel vreselijk. Daar was die grote voorgalerij, en dan ging je net als zo'n [UnPa] stukje, en daar stonden jullie potten, en dat waren planten met zulke [UnPa]. En toen was ik geloof ik 5, en Erik 7, [UnPa], en we liepen heel hard, dat doe dan als kinderen, zo heel hard aan, om de stoelen heen, en toen stond hij daar te kijken, en toen heb ik heb een duw gegeven, toen kwam die met allemaal [UnPa], vreselijk, toen heb ik een stoel genomen, en die stoel in de hoek gezet, en ben daar gaan zitten. dat was zo erg wat die gedaan heeft, hij zou wel dood gaan, dacht ik.
INF46 Oh, niets, die doornen zijn er zo uitgehaald, en toen was het klaar.
INF46 Ik heb geen gewone melk, kan je hier niet krijgen.
INF46 Ik weet nog wel, wij worden dan van de babus, mocht niet van mijn ouders, maar dan werden steentjes naar binnen gegooid, geloof ik, dan zo [FaOu].
INF21 Hebben we alle wel in de stille kracht gezien h‚.
INF46 Oh ja, de stille kracht.
INF46 Ja, dat hebben we ook, we hadden [UnPa], stille kracht dat was met [FaOu].
INF46 Ik heb het, heb je het gezien?
INF21 Ik heb al die televisieseries, ik heb ze natuurlijk niet allemaal gezien [FaOu].
INF46 Dat weet ik niet, maar het is eerst een toneelstuk geweest, dacht ik.
INF21 Dat is een boek van Couperus.
INF46 Maar ik dacht dat ik het nog gezien had van [UnPa] en die jonge [FaOu].
INF5 Ja, dat is op televisie geweest.
INF46 Maar het kan zijn dat ik het, heel lang geleden, heel lang geleden, en dat het pas later op de televisie, maar dat weet ik ook niet meer zeker.
INF5 Ik vroeg het toen door de telefoon van zo de indische gewoontes, zo een cebok fles, die gebruikt u nog wel h‚? Maar mijn kinderen willen bij voorbeeld niet. Die zeggen wat, een fles op de toilet, wat, maak je maar papier nat, als je nodig nat moet, weetjewel, maar dan willen ze niet [FaOu].
INF46 Nou als ik ergens op ben [FaOu].
INF21 Ik ook niet, ik ben wat dat betreft niet geboren, getogen in Nederland [FaOu].
INF46 Mijn hele leven heb ik jou aan je hoofd gezeurd van [FaOu].
INF46 En toen heb je als ik kwam logeren, wel een fles [UnPa] en die had daar [FaOu].
INF21 Nee, moeder, altijd ben ik mokkend een fles gaan halen als je die wou hebben, maar ik wil geen cebok fles. Echt niet.
INF5 En er zijn toch een aantal andere zo ja, indische gewoontes, dat tenminste vind ik, dat indische mensen, in iedere geval die daar geleefd hebben, toch heel anders zijn, en veel gastvrijer, daar kunnen altijd vriendjes blijven eten en slapen.
INF46 Nou ja, ik heb altijd zulke gastvrije vrienden hier gehad, dat nou ja, Hannie is natuurlijk ook in Indi‰ lang geweest, wie had ik nou in Eindhoven? [UnPa].
INF21 Nee, maar ik, ik zal dat heel duidelijk en dan voel ik me zelf, hoe gek dat ook is, [UnPa], ik ben, [UnPa] maar een beetje kat uit de boom kijkerig, ik zie dat dan een typische toch weer hollandse kant in mij, maar dat [UnPa] heel duidelijk bij mijn kinderen.
INF21 En ik denk dat dat gastvrije dat dat [UnPa] toen nog uit het voormalige Indi‰ komt.
INF46 [UnPa] even eens denken [FaOu].
INF46 [FaOu] wie had ik nou in Eindhoven, die helemaal nooit in, Nel Haasse, was natuurlijk in Indi‰ geweest, die is ook erg, maar Max en Clara, die nooit in, die waren toch ook voor mij zo zeer gastvrij.
INF21 Ja, dat is nog wat anders. Het is meer het, ja, als iemand tegen [UnPa] [FaOu].
INF46 Ja, maar bij Max en Clara kon ik toch vrij uit [FaOu].
INF21 Ja, je was een maal opgenomen in het systeem, maar ja, [UnPa], nee, ik vind dat is zo duidelijk als wat, hoor.
INF46 Dat de gastvrijheid uit, van de indische mensen komt?
INF21 Dat komt, natuurlijk heb je overal alles, maar totdat iets vanzelfsprekender is, en dan kan het nog weer omdraaien, dat de echte Hollander wie dat dan ook nog zijn mag, want iedereen heeft wel een [UnPa], die is wat terug houdender.
INF21 En ik bedoel, ik ben daar ook helemaal niet [FaOu].
INF46 Dat de echte Hollander die verder niets, geen connecties heeft met een ander land, meer [FaOu].
INF21 Het is iets bij voorbeeld, wat heel duidelijk is. Gastarbeiders en zo, Turken en Marokkanen vinden dat [FaOu].
INF46 Voor die vinden ook de hollandse arbeiders, maar [FaOu].
INF21 De Hollanders. Toch wel anders.
INF21 Op een afstand. En terecht.
INF21 Ik ben ook niet zo maar [UnPa] en compagnon met iedereen [FaOu].
INF21 Ik kan wel willen, maar, ik wil dus niet, dat is kwestie van aard, dat is gewoon eerlijkheid, ik ben het niet.
INF5 Maar het is ook zo [FaOu].
INF21 Een verschijnsel uit de ja, ik denk het is dat dat iets ook, [UnPa] met zuidelijke landen, tropische landen, je leeft meer buiten, je [FaOu].
INF46 [UnPa], je kon makkelijk ergens binnen lopen. Nou als er niemand thuis was, dan ging je weer weg. Maar hier moet je altijd eerst even opbellen, ben je thuis.
INF21 [UnPa] drempel passeren.
INF5 Want het is toch iets, wat maakt nou de mensen die een indisch verleden hebben, anders dan de Hollanders? Dat is een interessante vraag, natuurlijk ook.
INF46 Nou, ik spreek een heleboel mensen, maar die hebben dan die zijn bij voorbeeld, bij de havenwerken geweest, en die hebben dan weer tien jaar in de [UnPa] gewoond, en dan hebben ze in Borneo lang gewoond, ik heb hier weinig mensen ontmoet, die alleen in Indi‰ zijn geweest. Zo [UnPa] ik weet er niemand.
INF46 Maar als ik zo naga de mensen, die, met wie ik dat [UnPa] een hobbyuurtje heb, en die vertellen dan veel, maar dat is altijd, die is daar geweest, die daar geweest, en soms zei ik god wat leuk [FaOu].
INF5 In het hele Nederland eigenlijk.
INF46 Ja, die hebben dan, bijna allemaal zijn dat Delftenaren, heel veel Delftenaren, en die zijn dan overal geweest, en mijn man en ik, maar ja, wij zijn alleen maar hier geweest [FaOu].
INF46 En in Indi‰, maar dat was maar kort.
INF5 En in vroeger in Tegal, Tante Ada, dat heb ik aan Mammie ook wel eens gevraagd, vroeg ik, wat had u nou voor speelgoed? Want daar was natuurlijk niet zo veel als in Europa.
INF46 We hadden toen moet ik nog wel heel klein geweest zijn, een vliegende Hollander.
INF5 Zo, h‚, ging dat, zo voor aan [FaOu].
INF21 Een heel mooi speelgoed.
INF46 En daar was ik nog heel klein, en toen kwamen, het was altijd met sinterklaas, was dat, in Tegal in de soos, was een bijna altijd was er dan een gekostumeerd feest. En mijn moesje was zeer inventief, dus we kregen bijna altijd een prijs.
INF46 Eigenlijk altijd, dat een keer, hebben ze gezegd, nou hebben al die Bolkensteins hebben een prijs nog, en die niet en dat was ik, die hoefde dan niet te hebben. Nou ik was dood ongelukkig.
INF46 Nou ik was erg kassian, ik kreeg geen prijs. Toen was ik al veel ouder, dat was vlak voor dat ik naar Holland ging, was dat, en die vliegende Hollander dat was toen [UnPa]. [UnPa], veel, veel jonger.
INF21 Kinderen die veel buiten spelen, hebben [UnPa] helemaal nodig.
INF46 Ja, wij hadden met z'n vijfen met de vakantie hebben we, we waren met zijn vijfen we waren heel nauw met elkaar verbonden, hoor, en daar hadden we tegenover ons, een park, Wilhelminapark heette dat, dat was een heel groot park, die hoorde niet bij ons, een park echt, ging de straat over en daar was een park. En daar waren drie tennisvelden. En daar speelden we met zijn vijfen altijd heel veel. En daar was jouw broer die [UnPa] 5 jaar scheelde, en je vader, en [UnPa], die [UnPa] heel veel met Selma scheelde, met Selma scheelde [FaOu].
INF21 [UnPa] kommen met zijn vijfen op een fiets.
INF46 Bernard fietste Selma op de schouders [FaOu].
INF46 Hella op de stang [FaOu].
INF21 Adatje op het stuur, en Erik achterop.
INF46 Hella op het stuur, daar was ik toen al te groot, en ik op de stang. En Erik achterop. En dan reden we daar op de, en dan kwam de buurvrouw, die kwam helemaal verschrikt en mijn ouders, van zie je dat toch wel, nou en mijn, god [UnPa] [FaOu].
INF21 Nee want wij waren bij met zijn drie, dus we gingen maar met zijn drie‰n op een fiets. [UnPa] toch wel [FaOu].
INF5 Nee, dat is wel mooi met zijn vijfen op een fiets.
INF21 Nou ja, en jullie waren natuurlijk toch qua jouw vader ja, voorlopers, in nieuwe technieken, oftewel alle hadden een fiets, klein beetje [UnPa].
INF46 Niet meer dankje, want we moeten straks eten. Maar ik was altijd midden was ik altijd dus binnen, ik weet dat we met zijn vijfen toen ergens was er een soort van rimbu. Daar ging een slootje doorheen. En wij gingen met zijn vijfen al doorheen, wat we daar zochten, mag de goede god weten, en toen kwamen we op eens bij een bijennest, en die bijen, die vlogen allemaal om ons heen, en daar moesten we daar zo'n slootje over en Bernard pakte Hella, en Erik pakte Selma, en daar stond ik hoor.
INF46 Ik alleen, dus ik heb een sprong genomen maar viel in het water terecht [UnPa] maar het was maar een klein dingetje. Maar weet dat je, jaren ernaar toen werd Hella een beetje doof, toen hebben ze daar nog een bij uit haar, of een wesp, wat, [UnPa] [FaOu].
INF46 En die heeft [UnPa] daar nooit geprikt, kennelijk, maar is daar meteen in al dat viezigheid daarbinnen gestikt, maar ze werd ze moest naar de oorarts, en die ziet dat grote verbazing van de [FaOu].
INF46 En toen, toen was ik al naar de [UnPa] was ik nog niet naar [UnPa].
INF5 Nee, want hoe was de dagindeling, zes uur opstaan [FaOu].
INF5 Met jam zelf gemaakt, meestal.
INF46 Oh nee, we moesten havermout [FaOu].
INF46 Uh, vreselijk vond ik dat. Havermout vond ik vreselijk. Wij moesten altijd een groot boord havermout. En dan begon de school om 7 uur, geloof ik. Van zeven tot een.
INF21 En dan kwam de jongos, die kwam op school, een hapje brengen.
INF5 Ach, en wat was dat hapje dan?
INF46 Dat was alleen altijd wit brood met iets lekkers erop, en in stukjes gesneden, en toen heb ik weer, dat is ook al weer een soort, een bladzijde in mijn leven, toen ik was zelfs nog op de Froebelschool, toen, dat was nog op de Froebelschool.
INF46 Ik heb wel op de Froebelschool gezeten. Ik heb wel, en toen was er een zwart jongetje, Nikolaus. En toen kwam de jongos met die dingen en Nikolaus vond het, het zag er zo heerlijk uit [FaOu].
INF5 Dus eerst gewoon eigenlijk het hapje gewoon verkocht voor een cent.
INF46 Toen heb ik ja, oh woedend waren ze, woedend waren mijn ouders, nou mijn moeder hoofdzakelijk, ik weet niet eens of Paps het wist. Maar mijn Moesje die zei, en ik vond het schande, ik moest het terug brengen hoor. Nikolaus kreeg de cent terug van mij.
INF46 En mijn Tante Irene [UnPa] die was erg [FaOu].
INF21 Een potentaat in de familie.
INF46 Een potentaat die mijn Moes erg tegen zwart, en ziet, mijn hartsvriendin, was K-H-K, pik zwart, een negerin, en had je zus Bolkenstein, dat is dan een nicht van mij, die had ook een vriendin, en dat was E-H-K, ook pikzwart. Dus Tante Irene had het niet meer van ellende. En mijn, ik was donkerder van huid dan, Bernard was heel blank, Otto was, Erik was niet zo, Hella was weer heel blank, ik had nou, ja, niet getint, maar toch [UnPa], en wat wou ik nog vertellen, en als de jongens mij wilden plagen, dan zeiden ze, je hoort helemaal niet bij ons. De ooievaar was zo moe, die heeft je [UnPa] maar je hoorde wel bij H-K. En daar was je als kind van 6, diep ongelukkig hoor. Ik hoor Bernard, en Bernard en Erik maar zeggen, en dan Bernard was, als ik zes was, Bernard was vijf jaar ouder dan ik, [UnPa] 11, en Erik twee jaar. En daartussen is nog een broertje geweest.
INF5 En als u uit school kwam, dan is er dus, warm eten was er dan.
INF46 Soms hadden ze, ja [FaOu].
INF21 Als je deftig was [FaOu].
INF46 Maar daar was ook iets heels ingewikkelds, had je naast de rijst alleen als die mensen hadden, nog erwtensoep [UnPa].
INF21 Ja, dat had de marine ook. Op maandags eten die altijd ja, die eten eerst erwtensoep, en dan nasi.
INF21 Toen ik met Arnd trouwde in, toen had de marine nog een weekmenu, en daar werd bijna niet van afgeweken, en dan hadden ze maandag hadden ze de ene week erwtensoep met nasi, en de volgende week erwtensoep met bami.
INF46 Maar die nasi was dat niet nasi goreng?
INF21 Ja, nasi goreng. En op woensdags, hadden ze rijsttafel. En dat hadden we [UnPa]. Nu is het [UnPa] nu weet ik er niets meer van, maar [FaOu].
INF46 Maar ik krijg iedere woensdag een nasi goreng hoor.
INF21 Peulvruchten en ja, maar dat komt toch uit, woensdag is de dag [FaOu].
INF21 Dat de indisch, tussen aanhalingstekens, [UnPa] het indisch eten in Nederland in geburgerd, waarom weet ik dan niet [FaOu].
INF46 Maar zeker bij de marine.
INF21 Vis vanwege de katholieken, h‚, maar [FaOu].
INF21 Maar woensdag was voor de indische mensen [UnPa], en daar waren de kwaliteiten natuurlijk vaak heel verschillend, maar tot [UnPa], en het is in de marine nog steeds [FaOu].
INF21 Nou ik denk niet starrig maar, als de schepen op zee waren, dan hadden ze op zondag nasi. [UnPa].
INF46 Maar ik heb met Arnd nog al in Den Helder op marine soci‰teit gegeten en dan had die ons dat lekker, dat was eigen zet, dat waren dan lapjes, of karbonaadjes, die werden ergens, en dat had ook zijn naam.
INF21 Die karbonade a la van week, dat kan nu, of kon je nog [UnPa].
INF46 Nu nog? Guts. Ja, een karbonade a la van week. Van eerst zei ik wat is dat in godsnaam, en dan maakte je een sausje van ketjap en sambal geloof ik [FaOu].
INF21 Dat wordt net zo iets als een sat‚, maar dan [UnPa].
INF46 Maar het was erg lekker.
INF21 Hadden altijd van dit soort dingen [UnPa].
INF46 De eten hier is, de ingredi‰nten zijn uitstekend, maar het is mij een beetje te veel doorgekookt. De groenten zijn zo, ja, echt doorgekookt, en dat vlees is ook zo [UnPa].
INF5 Wilt u nu niet een hapje tegelijk eten?
INF46 Ik ben altijd, altijd blij, als ik een keer kan overslaan.
INF46 Lukt het wel. Nou als [UnPa], daar is nog soep in de ijskast, dan hou ik dat apart voor 's avonds, en dat is voor mij dan genoeg. [UnPa] wel dik.
INF5 Heeft u een magnetron om op te warmen?
INF21 En verder slapen altijd, h‚, je moest toch 's middags altijd slapen?
INF5 En stilletjes dan daarbij, toch?
INF46 Wat ik stilletjes deed, onder de deken een boek lezen. Ik las als kind heel veel en dan hoorde ik dat ze [UnPa], nee, hoe kan dat nou, ik had toch geen deken?
INF21 Achter de klambu, achter de klambu.
INF5 U sliep wel in de bed met een klambu?
INF46 Dat moet wel, in Tegal. En dan sliep de babu op een matje daar op de grond.
INF21 Sliepen jullie met zijn drietjes? Drie meisjes in een kamer?
INF46 Nee, ik heb net aan Marlene vertelt, tenminste van dat allereerste begin weet ik niet meer. Maar op het laatst had ik een kamer, apart, waar ik dan sliep als ik, met vakantie kwam uit Bandung. En dan was ik alleen. Ik weet dat ik door die ruitjes keek en toen had Opa had toen, die moest een tweede man hebben, en toen kwam meneer die heeft hem ook echt bedonderd. En dat ik, ik zat, ik zat te kijken en werd [FaOu].
INF46 Nee, dat deed ik niet. Nee maar dat ik tegen Opa zei, dat vind ik een vervelende man.
INF46 En die is ook, die heeft Opa [FaOu].
INF46 Nou ja, je bent als kind voor iemand daar of niet. En die is toen, toen is Opa nog eens een keer, toen ik mijn onderwijzeresexamen deed, had je [UnPa] een jaar Indonesi‰ terug gegaan, omdat [UnPa]. Daarna heeft die een hele aardige man gehad, van [UnPa].
INF5 Hoe was de werkindeling van [FaOu].
INF46 Dat hing van de schepen af. Hij was bevoorrading van de schepen, en zorgde, Omoesje die zorgde, soms waren daar wel 200 koelies, hoor. En daar was er achter in een keuken, die had een speciale kok, kokkie, hoe heette die kokkie, Itjing, geloof ik, die kwam dan 's morgens heel vroeg en dan, Omoesje was, ze was klein, hoor, en dun, maar ze had erg veel energie. Die keek en kregen ze, in een blad kregen ze, ze hadden dan een of ander kop, dan kregen ze rijst, met een visje, en een half ei, of zo iets, ik weet het niet. Dat werd er zo ingepakt, speciale manier van inpakken, en dan kregen al die koelies een zo'n pak mee.
INF5 In een pisangblad, of in een papier?
INF46 En dan met oud en nieuw, javaans oud en nieuw was altijd een selamatan, dat was bij ons in de bijgebouwen, ik zie het nog, groot, en dan zaten de, nou ja, we hadden 9 man personeel, die zaten daar omheen, en dan mocht ik met Paps en Moesje mocht dan met ons weer [UnPa], maar ze maakte dan [UnPa], dan mochten we een hapje hebben, en dan gingen we terug. En mochten zij net zo veel meenemen als ze aten. Niet veel, maar ze waren maar allemaal, zo [FaOu].
INF46 [UnPa]. Nou, op eens komt dat wel weer terug. Ik zie me daar nog [FaOu].
INF5 Maar als je een maal gaat denken over vroeger, dan komt alles terug, want ik zou graag nog een keer terug komen [FaOu].
INF21 Want daarom geloof ik, dat je die inspiratie [UnPa] mekaar, die gewisseld werden, [UnPa] correctie, en zo.
INF5 Maar Tante, heeft u daar iets bij Tante [FaOu].
INF46 Ik vind altijd alles goed, Tante Selma wil niet, en Hella is [FaOu].
INF21 Nee, maar ze zeggen ook gewoon eigenlijk niets.
INF5 Of kan ook bij mij thuis, hoor.
INF46 Dan Moesje moest voor die bevoorrading, moest zij zorgen, ja, wie zorgde daar eigenlijk in godsnaam voor, dat is dan die kokkie, [UnPa], die zorgde dan [FaOu].
INF21 Op gegeven moment moet er wel wat ingekocht werden, [UnPa].
INF46 Nee, dat niet alleen, maar die bevoorrading van die boten, dat waren [FaOu].
INF46 Nee, geitjes en kippen en van alles, en die kippen, dat was dan, wij met zijn drie mochten die kippen eerst zien, en dan zeiden we altijd, die mag niet. En dan moest er weer een ander gehaald worden.
INF5 En dan mocht die liever bij jullie blijven.
INF46 Oh, die vonden wij te mooi.
INF46 En dat was Tante Hella, die daar dan allerlei spruitjes, [UnPa] [FaOu].
INF21 Je had toch altijd dat ze ook circusjes en zo [FaOu].
INF46 Je had, hoe heet zo'n ding? Zulke grote dingen, zulke grote [FaOu].
INF46 [WoUn] (Kulungan). Dat is het woord. Zo iets. En dan hadden we zes achter mekaar, en dat werd dat in, werd je weggehaald, en dan [UnPa].
INF21 Alle kindjes kwamen daaruit.
INF46 [UnPa] met een stokje, en dan moesten ze door [WoUn] (kulungans) heen en weer.
INF5 Circus, en wie ging dan kijken?
INF46 Dat was ook dan weer onder de manga. [UnPa] dat heette mango, h‚.
INF5 Daar heet manga, mangaboom. Onder die grote boom?
INF46 Ja. Heet die daar nog steeds manga?
INF21 En jij bent geweest, nog in Tegal?
INF5 Nee, daar moet ik nog een keer naar toe. En als ik [FaOu].
INF46 En ik heb net een foto over gezien [FaOu].
INF21 Nog echte herinneringen [UnPa]
INF46 Hier zit een foto van haar in.
INF21 Ja wel, maar ik bedoel meer het huis in Tegal.
INF5 Nee, daar zullen we het volgende keer een keer naar toe. Klaas is aan het sparen, mijn broer Klaas, om met zijn twee kinderen en zijn vrouw met ons mee te gaan, want mijn Gerard en ik, wij gaan eigenlijk elk jaar, een stukje, telkens een stuk van Indonesi‰ zien.
INF46 Nou goed, dan doen we het ergens in het najaar, ik wou zo zeggen, daar staat altijd in de tv-blad [UnPa], en dan kan van alles zien. Want wij zijn twee keer naar Bali geweest een keer met jullie en toen Pappie en ik alleen geloof ik. [UnPa].
INF46 Ben ik daar een keer geweest?
INF21 Toen dat moet in 1951, toen ik met vakantie was, en toen [UnPa], jullie [FaOu].
INF5 51, ik ben van 43 [FaOu].
INF21 Ja, zo'n [UnPa] want Klaas, ja.
INF5 Dus kwamen jullie [FaOu].
INF46 Nee, dat komt nog niet Sjakkie, want ik ben ook eens geweest toen was zij een [WoUn] (kraametje), en was Klaas bijna net uit de wieg. Dan moet dat een ander keer geweest zijn.
INF21 Maar dan ben je niet naar Bali geweest, moeder.
INF46 Toen zijn we, ja kan niet zeggen, ik zal het vragen, want daar is [UnPa], toen ze, dat was, zijn we met jullie met de boot gegaan?
INF21 Zijn we met een KPM boot gegaan, daarna was de politionele, daarvoor waren de politionele acties, kon je dus niet naar Bali.
INF46 Oh, toen heb ik niet, dus dan ben ik niet, ik heb gedacht met dat vliegtuig een keer geweest.
INF46 Hoe hebben we dat dan gedaan?
INF21 Dat weet ik niet, [UnPa] [UnPa]. Maar wij zijn in 51 dus heel [FaOu].
INF21 Otto eindexamen, en die ging, zou naar Nederland gaan, en ik was, ik zat in Nederland, ik ben toen met verlof geweest.
INF21 Naar Indonesi‰. [UnPa] en toen zijn we met zo'n ouderwetse KPM boot [FaOu].
INF46 Dat weet ik al, daar zijn we [FaOu].
INF21 Gevaren, en dat was de eerste keer, dat weet ik ook absoluut zeker [FaOu].
INF46 En wanneer ben je daar [FaOu].
INF21 Allemaal, die twee kinderen [UnPa] want daar waren natuurlijk [UnPa].
INF46 Maar ik had het idee, ik had de idee, [UnPa] toen je 5 was, en Klaasje, hoeveel schelden jullie?
INF5 Twee jaar, hij is twee jonger.
INF21 [UnPa] precies echt zo'n klein [FaOu].
INF5 En hoe kwamen jullie in het huis aan de jalan Tegal Sari?
INF21 Dat weet ik natuurlijk niet.
INF21 Wij, [UnPa], nee, wij hadden wel een middag, de boot ging door we hadden een middag vrij in Surabaya. En toen zijn we ook nog [UnPa] geweest.
INF5 Oh ja? En dansen en leuk daar dan.
INF21 Ik kan me niet herinneren, dat ik in mocht toen. [UnPa].
INF46 Maar daar weet ik niets meer van, Sjakkie, vertel daar nog meer, want daar herinner ik me niets van, dat je nog [FaOu].
INF21 Ja. Daar zijn we met Tante Anna geweest.
INF21 En dat moet dus geweest zijn, ik ben van, wat is het, juli, augustus, september, ben ik toen in, juli augustus september [FaOu].
INF21 Dat was mijn vakantie. En toen zij we dus door gegaan naar Bali, zijn we over de, naar Den Pasar gegaan, en daar was toen nog helemaal niets, [UnPa] [FaOu].
INF21 Jouw moeder en de kindjes, [UnPa].
INF46 Dat hotel dat was toen nog helemaal niet zo erg toeristisch, en herinner je nog, dat we toen, we hebben toen nog die verbranding gezien, dat herinner je toch wel [UnPa].
INF46 Maar dat mocht niet meer later, dat is verboden. En herinner je nog dat wij toen die optocht gezien hebben, terwijl ze al vreselijk antihollands waren, met dat grote nederlandse vlag? Herinner je dat nog wel eens? Dat weet ik nog.
INF5 Wat leuk, zo lang als dat [UnPa].
INF21 Ja. En toen wou ik nog, [UnPa].
INF5 Toen was mijn moeder nog niet met Zandvoort getrouwd. [UnPa] in 52.
INF21 [UnPa] volgens mij heb ik niet tenminste bewust, kan zijn dat die dat in de middag niet, dat kan ik niet herinneren, maar ik heb hem voor het eerst gezien toen jullie naar Nederland gingen, dat weet ik zeker.
INF21 Daar heb ik hem toen gezien.
INF46 Maar ik heb Joseph Zandvoort een keer gezien, misschien twee keer, misschien met de, niet een crematie, maar met de begrafenis van [FaOu].
INF46 Nee. Stil nou even Sjakkie, je brengt mij, dan is het allemaal weer weg. Maar wacht nou eens even, de begrafenis van Arno Keyzer.
INF46 Dat weet ik, daar ben ik geweest, met [UnPa], Tante Henri‰tte. Bijzondere aardige man. Maar toen was Joseph Zandvoort nog niet in de familie.
INF5 Oom Arno die is met Tante Henri‰tte getrouwd, en toen ik weet niet welk jaar [FaOu].
INF5 [FaOu] ging Mammie met verlof, naar Nederland en toen kwamen broertje Klaas en ik even bij de Tante Henri‰tte en Oom Arno in de Embong Sawo, in huis, in Surabaya, en naderhand [FaOu].
INF46 Dat weet ik allemaal niet, natuurlijk.
INF5 En naderhand heeft Oom Arno gezegd, tegen Zandvoort, toen die niet meer werk kon krijgen van laten we samen een makelaarskantoor beginnen.
INF46 Oh ja, da weet ik nog wel. Nou ja, dat [UnPa].
INF21 Ik dacht dat Arno Keyzer daar toen mee begonnen was.
INF5 Hij was al makelaar, hij had al een makelaardij.
INF5 Maar toen zijn ze, voor zich zelf begonnen [FaOu].
INF46 En toen heeft Tante Henri‰tte nog het examen gedaan.
INF5 En op de dag dat het kantoor werd opgericht, stierf Oom Arno, en toen stonden wij, want je mag geen makelaarskantoor beginnen zonder makelaar. En toen zei de bond, van makelaren, die vond ons zo zielig, die zei een van jullie drie‰n moet de diploma halen. We dekken jullie voor een jaar. Dus dan hebben die met zijn drie‰n, eigenlijk al op leeftijd zo hard moeten werken, en Pappie en Tante Henri‰tte, dus Zandvoort en Tante Henri‰tte Keyzer, die hebben het gehaald, en Mammie die zei, nee, ik ga aan de telefoon, ik ga niet studeren.
INF21 Want je ouders zijn eerst, ik weet niet [UnPa] maar toen ik ben, ik ben toen bij jullie geweest, toen je naar Nederland kwam, [UnPa] schoolmeisje, [UnPa].
INF21 [UnPa] Dat weet ik niet, maar ik ben natuurlijk nog al [UnPa].
INF5 Nee, ik herinner Sjakkie ook, en Clara ook.
INF21 En toen zat ik in Leiden daar [UnPa] of fietste ik daar naar toe, [UnPa] of wat geweest, toen zaten jullie ergens in zo'n flatje in Den Haag [FaOu].
INF5 Met verlof, in de Akalindenstraat.
INF21 Ja, zo iets, daar die buurt. En toen, zijn jullie toch naar Nijmegen gegaan?
INF5 Ja, Mammie zou mee willen [UnPa], Klaas op internaat, en ik even bij Tante Henri‰tte in de Pondok in huis.
INF46 Met die Pondok dat weet ik, dat [FaOu].
INF5 En daar kwam je ook wel in de Pondok?
INF46 Daar heb ik [UnPa] gelogeerd.
INF46 [UnPa], ooit gezien, wat mij nog dwars zit, dat ik, ik ben geweest, ik dacht een trouwerij ergens, en daar was een kweekpartij of wat, en dat was in de buurt van de vredespaleis, en [UnPa].
INF5 Was dat niet in het congresgebouw, toen [UnPa].
INF46 Nee, dat weet ik precies. Dat weet ik precies, want toen hebben we onze kinderen hebben zich zat gegeten aan de, wat daar was, en aan limonade [UnPa]. Had jij toen al kinderen?
INF46 Nee, maar lang voor die tijd, lang voor die tijd [UnPa] en dan waar daar kan ik maar niet achterkomen.
INF46 Van wie kan dat geweest zijn, een iets?
INF21 Je bent met trouwerij van Clara geweest, en je bent met trouwerij [UnPa] [FaOu].
INF46 Nee, ben ik niet [UnPa].
INF21 Trouwerij van [UnPa] en Jaqueline.
INF5 Was het anders niet, nee.
INF46 Oh, [UnPa] een broer van Jaqueline zijn geweest.
INF5 Ja. Of Tante Miranda 80 jaar, nee, niet 80 Tante Miranda.
INF46 Nou ja, ik had niet veel contact met Tante Miranda. Hoor.
INF5 Dat was heel iets anders. Toen Otto en wij [FaOu].
INF46 Maar dat was een, ik weet beslist, dat was een restaurant, en als je daar voor stond, kon je zo het vredespaleis zien.
INF21 Ik weet precies, waar het restaurant [FaOu].
INF46 Zo'n beetje tegenover een kazerne, dacht ik.
INF21 Ja, dat is daar allemaal wel, maar het gaat daarom, wie daar in trouwde.
INF21 Dat kan [UnPa] geweest zijn weet ik veel.
INF5 Ik zal het eens aan Jaqueline vragen.
INF21 Wat ik me weinig kan herinneren van de trouwerij van [UnPa].
INF5 Ik ook. Ik weet het niet meer.
INF21 Ja natuurlijk is die geweest.
INF5 Je bent daar ook geweest, want jij kwam toen in de Akalindenstraat, maar ik weet me gewoon niets meer van te herinneren.
INF46 Ik weet van Akalindenstraat helemaal niets.
INF21 Nou ik ben daar zeker een paar keer geweest. En [FaOu].
INF46 Ja, maar was ik dan toen met deze Akalinden [UnPa].
INF21 In Utrecht. Ik weet de weg niet moeder [FaOu].
INF46 [UnPa] Bilthoven, in Eindhoven.
INF21 Nee, nee, nee, in Eindhoven dat was lang geweest. [UnPa] woonde je ook in Utrecht, of zeker in Utrecht.
INF46 Ik heb eerst in dat hele vreselijke pension geweest, waar jullie ook geweest zijn, alle, in Utrecht.
INF5 Toen u aankwam in Nederland?
INF21 Wij zijn eerst, mijn moeder is in, [UnPa], 52 terug gekomen, naar Nederland, met mijn broer Joop, die toen in de 5de klas HBS zat, toen hebben we in Leiden gezeten, omdat ik daar eigenlijk [UnPa] gezocht had, [UnPa], jij hebt gezeten toen, heb je een klein jaar gezeten, op de [UnPa] 103, huis waar Omoesje toen [FaOu].
INF21 En toen kwam Pappie daar en toen kwam Pappie terug uit Indi‰, want die was later uit Indi‰ gekomen [FaOu].
INF46 Ja, maar Pappie, [UnPa] ik weet dat ze mekaar nog een hoed afnemen, [UnPa].
INF21 Ik denk dat vader nog heel even daar geweest maar toen zijn we naar de [UnPa] gegaan, daar hebben we die achterkamer van Omoesje, toen zat het Omoesje voor [FaOu].
INF21 Wij achter en wij waren daar, wij zaten op kamer, bij mijn [UnPa] kwamen alleen [FaOu].
INF5 [UnPa]. Tante Irene maakte dat ook.
INF21 Nee die woonde daar al lang. Die woonde daar boven.
INF5 Oh, die woonde daar boven.
INF21 Maar toen Michel in huis geweest is [FaOu].
INF46 Maar Omoesje was voren, en ik daar achter.
INF21 Ja. Een heleboel was [UnPa] tijdje zo geweest, en toen ging vader altijd waarnemend, dus die zat dan meer [UnPa] totdat die iets definitiefs had, toen heeft die die dame in Utrecht gevonden, toen heb ik daar of wij, weet ik ook al niet meer, waar jullie in dat pension gegaan, en daarna heb je die flat in Utrecht gekocht. Dus als we naar, in die jaren weer terug gaan, dan is dat 52 Leiden, ongeveer, 53, Den Haag, 54 Utrecht. Pakweg, kan ook [FaOu].
INF5 [UnPa] dat je dat zo [UnPa] [FaOu].
INF46 Wacht eens even, dat kan ik me helemaal niet meer, 54 [FaOu].
INF46 Zat ik toen in dat ding [FaOu].
INF46 Maar hoe heette dat flat van [UnPa] aan dat plein, hoe heette dat?
INF46 Daar hebben we nog 4 jaar gezeten.
INF21 Ja, dat klopt ook een beetje, [UnPa]. Dat weet ik precies.
INF21 Met mijn trouwen, dus dat is een absoluut vast datum.
INF46 Toen moest Haasje, die moest dat huis verbouwt worden, want Sjakkie wilde trouwen, Arnd wilde daar niet langer wachten, en toen was de voorkant was al klaar, en de achterkant nog niet eens. De slaapkamer was nog niet eens klaar. Een slaapkamer want we moesten, Pappie en ik moesten een dag in Bilthoven gewoond hebben. Anders kon jij niet trouwen in Bilthoven. Ja, daar ben ik toch ook wel veel vergeten, hoor.
INF5 Maar dat komt wel weer terug. Als je eenmaal begint.
INF21 [UnPa] daarover praat, daarna heb je een [UnPa].
INF5 Maar het is wel leuk om een keer bij Tante Hella en Tante Selma samen.
INF46 En toen is, zijn jouw moeder en Tante Henri‰tte, zijn een keer, een keer bij mij in dat grote huis [FaOu].
INF21 Jullie zijn ook op mijn trouwen geweest.
INF21 [UnPa]. Dat heb ik nog steeds. [UnPa]
INF46 Dat is een houten slaapkom.
INF21 Ja, dat was toen in de begintijd van die houten slaapkommen.
INF46 Ik heb de allereerste gekregen.
INF21 Maar omdat er een beetje [FaOu].
INF46 En dan kwam jij. En ik dacht in godsnaam wat is dat voor een ding, waar Sjakkie mee kwam. En dat is, en dat had ik hier nog, hoor. Dat had ik hier nog.
INF21 [UnPa] jullie altijd gebruikt, ja.
INF46 Die heb ik ook nog altijd, [UnPa] en daar mijn vader zo'n grote voor mij [UnPa] [FaOu].
INF46 Weetje, die grote heb ik toen aan Joop gegeven. Dat was zo'n hele grote molen, prettig ook, veel mooier ook dan andere [UnPa], maar die slaapkom [FaOu].
INF46 Nee, maar, je kon toen niets krijgen. En toen heb ik het gekregen, toen lag ik ziek, en [UnPa] aan Sjakkie, moet jij eens kijken wat voor een tijd dat was.
INF21 Ja, maar dat is ook zo iets, we moeten even aan [UnPa].
INF5 Ik vind dat knap, dat je dat zo, dat heb ik allemaal niet op een rijtje.
INF21 Nou ja, als ik mij zo, als ik mij zo [UnPa] dan zal ik het ook niet niet weten. Maar ik heb wel de volgorde, en heb je zo'n paar vaste punten. [UnPa]. Dus kan best ik kan best een jaar missen, maar de chronologische volgorde [UnPa].
INF5 Ja. Want als, ik wist nu eigenlijk nog een stuk, daar heeft u nog niet van vertelt, dat u vanaf u 11de naar Batavia ging, en bij die mensen in huis.
INF46 Toen moest in Tegal op de meisjesschool, en die vonden ze slecht, mijn ouders, en mijn moeder moest toen, die is toen zes maanden in een, in een rusthuis in Sukabumi geweest, mijn vader die, iedere week kwam hij heen en weer, want toen hadden we al een auto [FaOu].
INF5 En waarom moest ze naar rusthuis?
INF46 Dat weet ik niet meer. Mijn moesje en Tante Irene Darenbreght, met zijn beide, ik zie ze nog liggen daar op zo'n galerijtje.
INF21 Dat zou rustig mogen [UnPa] kuren dan.
INF46 En toen zaten wij, dan hadden ze voor mij een, [UnPa] in Den Haag gewoond?
INF21 Nee. Iedereen, die jongens zijn 19 en jullie in 20 naar Holland gekomen.
INF46 Wanneer was dat dan van Moesje en Tante Irene? Toen hadden ze een huis gehuurd, dicht bij het hotel, want daar werd altijd van het hotel wat eten bij ons gebracht, en toen hadden we een juf, juf Marie, geloof ik, toen hadden we een juf, juf Marie, als ik goed denk, dan [UnPa], en ze kwam van [UnPa], Bollen, en een zuster van haar was bij Tante Ja, bij die melkerij van Tante Irene. Tante Irene heeft zich naar dat, naar de scheiding van die vervelende meneer Bommel, die ik nooit gekend heb, heeft zich daar doorheen geslagen met de, een melkerij, en een bloemen [UnPa]. Bloemen dat heeft ze dan toen [FaOu].
INF46 Ja. daar heeft ze toen heel [FaOu].
INF5 Maar dat is een ander Tante Irene dan Tante Irene Darenbreght?
INF46 Dat is Tante Irene Darenbreght.
INF21 Irene Darenbreght, die had een zeer kleurrijk leven gehad.
INF21 Zie je hier, die stamboom, ja, die heb jij ook moeder.
INF46 Maar ik weet niet waar, Sjakkie, want dat lange kastje heb ik nog niet opgeruimd.
INF5 En vanaf uw 11de in Batavia, en [FaOu].
INF46 Daar ben ik eerst op school geweest, want toen was de HBS [UnPa] toelatingsexamen, op een school in, hoe heet dat, zo'n grote stad van Batavia?
INF46 Nee, als we de stad zien, dan weet ik het misschien.
INF46 Daar gingen we met de tram heen. Iedere morgen, toen was ik al in huis bij mevrouw, hoe heet ze Sjakkie? Van Gelder.
INF21 Van Gelder. Kwade mevrouw.
INF46 Toen was ze kwaad, later niet meer, heb ik haar hier ontmoet. Daar ging ik met de tram [FaOu].